Θεσμοί διακυβέρνησης και θεσμοί εγγύησης

Χαράλαμπος Ανθόπουλος, Αναπληρωτής καθηγητής Δικαίου και Διοίκησης, ΕΑΠ

Μια πραγματικά βελτιωτική -σε σχέση με την ισχύουσα συνταγματική τάξη- πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης θα πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να έχει ως αφετηρία τη διάκριση ανάμεσα σε θεσμούς διακυβέρνησης και θεσμούς εγγύησης και ως στόχο τον εμπλουτισμό και την ενδυνάμωση των δεύτερων έναντι των πρώτων.

Η διάκριση ανάμεσα σε θεσμούς διακυβέρνησης και θεσμούς εγγύησης είναι περιγραφικά πιο σωστή από την παραδοσιακή τριμερή διάκριση των δημόσιων εξουσιών ανάμεσα σε νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική εξουσία, η οποία δεν ανταποκρίνεται πλέον στην πραγματικότητα των σύγχρονων δημοκρατικών πολιτικών συστημάτων, ιδίως δε των κοινοβουλευτικών συστημάτων. Στα συστήματα αυτά υπάρχει μια πλήρης σχεδόν ομοιογένεια μεταξύ των πολιτικών οργάνων του κράτους, δηλαδή του Κοινοβουλίου και της κυβέρνησης, με ενοποιητικό άξονα την κυβερνητική κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Από την άλλη πλευρά, τα όργανα εγγύησης δεν εξαντλούνται στα όργανα της δικαστικής εξουσίας. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των ανεξάρτητων Αρχών, οι οποίες αποτελούν όργανα υλοποίησης και εγγύησης συνταγματικώς προστατευόμενων αρχών, δικαιωμάτων και συμφερόντων.

Εξάλλου, σε ένα εξισορροπημένο συνταγματικό σύστημα ως όργανο εγγύησης λειτουργεί και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, π.χ. μέσω του δικαιώματος αναπομπής, το οποίο κατοχυρώνεται και στο ελληνικό Σύνταγμα (άρθρο 42 Συντ.), αλλά έχει περιπέσει σε αχρησία, ενώ υπάρχει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες -όχι όμως στην Ελλάδα- ένα όργανο που βρίσκεται στην κορυφή της συνταγματικής οργάνωσης του κράτους, το Συνταγματικό Δικαστήριο, στο οποίο επιφυλάσσεται η «τελευταία λέξη» στα θέματα της ερμηνείας του Συντάγματος και υπό την έννοια αυτή είναι το όργανο που «κλειδώνει» το συνταγματικό σύστημα.

Το μεγάλο θεσμικό θέμα στην Ελλάδα εξακολουθεί να είναι η προάσπιση του Συντάγματος από τις καταχρήσεις της νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας. Συνεπώς, κατά τη γνώμη μου, στο πεδίο αυτό θα πρέπει να στραφεί κυρίως η αναθεωρητική παρέμβαση, δηλαδή στην αναδιαμόρφωση των συνταγματικών σχέσεων μεταξύ πολιτικών οργάνων και οργάνων εγγύησης.

Σχετικό Περιεχόμενο

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

17 − 15 =