Μετά τις ανακοινώσεις για το Σχέδιο δράσης/Κοινωνική Συμφωνία για την ανάπτυξη της συλλογικής διαπραγμάτευσης στη χώρα μας, το οποίο πρόσφατα ανακοινώθηκε, είναι σκόπιμη μια ψύχραιμη αξιολόγηση. Κατ’ αρχάς είναι θετικό που για πρώτη φορά, μετά από πολύ καιρό, η Πολιτεία αποφάσισε να εμπιστευτεί τον ουσιαστικό διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους προκειμένου να εισαγάγει νομοθετικές ρυθμίσεις.… Read More »

1. Ο μετανάστης που επιστρέφει  και φιλά το χώμα της πατρίδας του δεν συμβολίζει τον εθνικισμό, αλλά τη δημοκρατία: Η ταυτότητα ενός έθνους μπορεί να προσδιορίζεται μεταξύ άλλων και με βάση την ομογένεια, η ταυτότητα της δημοκρατίας όμως όχι χωρίς έδαφος.  Επομένως το ερώτημα που απασχολεί σήμερα, αν η ανώτατη εκπαίδευση  στην Ελλάδα ως προς… Read More »

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας       Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας(Π.τ.Δ) είναι, κατά το Σύνταγμα, ο ρυθμιστής του Πολιτεύματος. Aν όμως κανείς αναζητήσει τον ειδικότερο ρυθμιστικό του ρόλο, θα απογοητευθεί. Οι ρυθμιστικές αρμοδιότητες του Π.τ.Δ. είναι σχεδόν ανύπαρκτες σύμφωνα με το Σύνταγμα, όπως έχει αναθεωρηθεί και ισχύει. Δεν ανταποκρίνονται σε αυτόν τον κάπως πομπώδη θεσμικό  χαρακτηρισμό του. Άρα… Read More »

 Πρόλογος* Την επομένη της εύθραυστης ειρήνης που επιτεύχθηκε στην Μέση Ανατολή, και με χρονικό ορίζοντα το προσεχές αλλά και το απώτερο μέλλον, είναι προφανές ότι τα γεωοικονομικά, γεωπολιτικά και γεωστρατηγικά δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο αλλάζουν με ραγδαίους ρυθμούς, ιδίως υπό το πρίσμα της αξιοποίησης των ενεργειακών πηγών της περιοχής αυτής με πλήρη τήρηση κυρίως των … Read More »

Μετά από παρέλευση μηνών από το σχετικό “Ανακοινωθέν του Προέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας σχετικά με το αποτέλεσμα της Διάσκεψης”, χρονική απόκλιση από μόνη της δικαιοπολιτικά προβληματική, εξεδόθη η απόφαση του ΣτΕ για τα μη κρατικά ΑΕΙ. Κατ΄αρχάς, αυτή η νομοθετική «καινοτομία», που εισάγεται με την αμφιβόλου συνταγματικότητας νέα διάταξη του άρθρου 34 §8 του… Read More »

Η απόφαση 1918/2025 του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) αποτελεί μια «μεγάλη απόφαση», η οποία επιχειρεί να «συμφιλιώσει» τη νέα ρύθμιση περί ιδιωτικών πανεπιστημίων με το άρθρο 16 του Συντάγματος (Σ). Το Δικαστήριο διακηρύσσει ότι οι συνταγματικές πρέπει να «ερμηνεύονται –σύμφωνα και με την ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 28 Σ, αλλά και επί τη βάσει των… Read More »

* Περιεχόμενα: I. Προλογικά. II. Το άρθρο 28 Σ ως κανονιστικό θεμέλιο της ένταξης της Ελλάδας στην ΕΕ. III. Το εθνικό Σύνταγμα «αυτοκαταστρέφεται» μέσω της μεταφοράς αρμοδιοτήτων IV. Μια νέα συνταγματική έννομη τάξη δημιουργείται V. Η αξιακή ομοιογένεια μεταξύ εθνικών Συνταγμάτων και ενωσιακού συντάγματος. VI. Η πηγή των διασυνταγματικών εντάσεων. VII.     Η προτεραιότητα εφαρμογής (“υπεροχή”)… Read More »

Δεν είναι η πρώτη φορά που μία κυβέρνηση καταφεύγει στην αναθεώρηση του Συντάγματος, με πρόσχημα να μας πείσει για τον μεταρρυθμιστικό της οίστρο αλλά στην πραγματικότητα για να απομακρυνθούν τα φώτα της δημοσιότητας από σκάνδαλα και αποτυχίες. Την μικροπολιτική αυτήν τακτική (την οποία έχω χαρακτηρίσει περιπαικτικά «το στρίβειν δια της αναθεώρησης») φαίνεται ότι προσεχώς θα… Read More »

Πρόλογος* Στην θεωρία του Συνταγματικού Δικαίου γίνεται ευρέως δεκτό -τουλάχιστον κατά την επικρατέστερη άποψη- ότι κατά την μελέτη και την ιστορική, ιδίως, ερμηνεία των διατάξεων ενός δημοκρατικώς θεσπισμένου Συντάγματος θα ήταν εξαιρετικά παρακεκινδυνευμένο να αναζητήσει κανείς, εκτός από πολύ συγκεκριμένες ρυθμίσεις, την καθοριστική επιρροή ορισμένων εκ των πολιτικών παραγόντων τόσο της συντακτικής όσο και της… Read More »

Ι. Πρώτα κάποιες βασικές θεωρητικές παραδοχές: Ακόμη και αν είναι σαφές το γράμμα μιας διάταξης, η ερμηνεία της δεν περιορίζεται σε αυτό αλλά καταλαμβάνει και άλλα κριτήρια ή αξιολογήσεις που άπτονται της διάταξης και του ευρύτερου συστήματος κανόνων στο οποίο αυτή εντάσσεται. Από την άλλη, το σαφές γράμμα μιας διάταξης δεν μπορεί να είναι ερμηνευτικά… Read More »

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που ασκήθηκε έντονη κριτική στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (ΑΕΔ), ως Εκλογοδικείο, για αποφάσεις του. Στις περισσότερες από αυτές η κριτική ήταν μάλλον υπερβολική, διότι οι υποθέσεις που σχετίζονται με τις βουλευτικές εκλογές είναι κατά κανόνα πολιτικά φορτισμένες και προκαλούν εντάσεις και αντιπαραθέσεις, που θολώνουν την νομική τους διάσταση. Όχι πως δεν υπήρξαν και αμφιλεγόμενες αποφάσεις, είτε σε θέματα ψηφοδελτίων είτε…

Abstract Τα τελευταία χρόνια  γίνεται συχνά αναφορά στον δημόσιο διάλογο για  την γεωπολιτική ισχύ ή δύναμη ενός κράτους, την γεωπολιτική του θέση ή την γεωπολιτική του στρατηγική, σε αντιδιαστολή ή σε συνάρτηση με την κρατική κυριαρχία, χωρίς να προσδιορίζεται  ωστόσο η σημασία τους. Στην παρούσα μελέτη θα επιχειρήσουμε να αποσαφηνίσουμε, όσο είναι δυνατόν, τη σχέση… Read More »

Τον Αγνωστο Στρατιώτη φαίνεται να επιστράτευσε πριν λίγες μέρες η κυβέρνηση, προκειμένου να πει τα αυτονόητα, αλλά και να περάσει – μαζί με αυτά – μια αντισυνταγματική τροπολογία. Η τελευταία ήταν αντισυνταγματική, εξαρχής για τυπικούς λόγους, αφού προστέθηκε σε ένα άσχετο νομοσχέδιο (περί Σύστασης και λειτουργίας του ΝΠΔΔ «Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας» του Υπουργείου Υποδομών και… Read More »

Το τελευταίο χρονικό διάστημα παρατηρείται μια τάση υποβάθμισης της γραμματικής ερμηνείας, στο όνομα κυρίως μιας «δυναμικής» προσέγγισης του συνταγματικού κειμένου. Πολλές μάλιστα φορές δημιουργείται η εντύπωση ότι η γραμματική ερμηνεία αντιμετωπίζεται ως τυπολατρία ή σχολαστικισμός. Η γραμματική ερμηνεία δεν αποτελεί βέβαια τη μόνη ερμηνευτική προσέγγιση ενός κανόνα δικαίου. Ωστόσο, η γραμματική διατύπωση της κάθε διάταξης… Read More »

Eισαγωγικά, μια διευκρίνηση:    Το έργο του Αριστοτέλη έχει μια ευρύτερη αναγνώριση ως κοσμοθεωρητική βάση του σύγχρονου πολιτισμού γενικά, επειδή έχει καλύψει με αξιοπιστία, εύρος και αντοχή εξίσου τα μεγάλα θεμέλια της ανθρώπινης σκέψης και δράσης: Τόσο τις Επιστήμες και τη Λογική, όσο και την Ηθική.  Ο τίτλος ωστόσο της ομιλίας μου[1] δεν υπονοεί μια ιεραρχική… Read More »