Γιώργος Χ. Σωτηρέλης: Σύνταγμα και Δημοκρατία στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Επίμετρο: Από την παγκοσμιοποίηση στην κρίση και την πανδημία. Δεύτερη Έκδοση εμπλουτισμένη με επιλεγμένα επίκαιρα κείμενα για τα νέα δεδομένα και τις νέες προοπτικές του ευρωπαϊκού και εθνικού συνταγματισμού. Εκδόσεις Παπαζήση 2022

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ

 Αφορμή για την επανέκδοση αυτού του βιβλίου ήταν η διαπίστωση ότι το σύνολο σχεδόν των ζητημάτων που ανέδειξε,  πριν από είκοσι χρόνια, εξακολουθούν να βρίσκονται, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, στην επικαιρότητα.

Αυτό ισχύει, εν πρώτοις, ως προς το βασικό θεωρητικό πρίσμα υπό το οποίο προσεγγίζεται η σχέση της παγκοσμιοποίησης με το Σύνταγμα και την Δημοκρατία. Δεν θέλουμε να ευλογήσουμε τα γένια μας αλλά αυτή η μελέτη είναι η πρώτη στην χώρα μας που έθεσε επί τάπητος το πρόβλημα της απειλής που συνιστούν, ως προς τις κατακτήσεις της σύγχρονης Συνταγματικής Δημοκρατίας, ορισμένες πρωτόγνωρες πτυχές της παγκοσμιοποίησης. Αυτές συνδέονται, ιδίως, με μια ιδιότυπη μετάλλαξη του εξουσιαστικού φαινομένου, λόγω της ανάδυσης, σε μια γκρίζα υπερεθνική ζώνη, γιγάντιων ιδιωτικών εξουσιών, που συνδυάζουν αφ’ενός μεν τεράστια και ολιγοπωλιακή οικονομική ισχύ αφ’ετέρου δε νόσφιση εξουσίας των εθνικών κρατών, μέσω της πολλαπλής υπονόμευσης τόσο της κυριαρχίας όσο και της πολιτικής αυτονομίας τους. Δυστυχώς δε το πρόβλημα αυτό, έκτοτε, όχι μόνον αποδείχθηκε μείζον, διαψεύδοντας την αρχική αμεριμνησία και την υποβάθμισή του από το μεγαλύτερο μέρος της συνταγματικής θεωρίας, αλλά και παροξύνθηκε, οδηγώντας σε μια πρωτοφανή για τα μεταπολεμικά δεδομένα οικονομική και θεσμική κρίση, με χειρότερο ίσως θύμα την χώρα μας αλλά και με ορατό πλέον τον κίνδυνο μετάπτωσης του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος σε μια ανέλεγκτη «ολιγαρχία των αγορών».

Η επικαιρότητα όμως του βιβλίου δεν περιορίζεται στην γενική προσέγγιση, η οποία πλέον, έστω και με βραδυφλεγή θεωρητικά αντανακλαστικά, τείνει να επικρατήσει. Δυστυχώς το ίδιο συμβαίνει και ως προς τις ειδικότερες θέσεις και προτάσεις που διατυπώθηκαν εκεί, με αφορμή την αναθεώρηση του 2001. Το συμπέρασμα αυτό προέκυψε αβίαστα από την όλη συζήτηση για την τελευταία συνταγματική αναθεώρηση, καθώς  πολλές από τις θέσεις και προτάσεις του βιβλίου υιοθετήθηκαν πλέον, επιλεκτικά και κατά περίπτωση, από τις πολιτικές δυνάμεις (ιδίως από το ΚΙΝΑΛ και τον ΣΥΡΙΖΑ αλλά και από την ΝΔ) και εντάχθηκαν εν τέλει στις αναθεωρητικές πρωτοβουλίες τους (έστω και χωρίς αναφορά της πηγής…). Τελικά όμως ούτε αυτή τη φορά επιδείχθηκε η αναγκαία τόλμη για ευρύτερες και ριζοσπαστικότερες συνθέσεις και συγκλίσεις. Η συνταγματική πολιτική των κομμάτων κινήθηκε και πάλι μακριά από τις προκλήσεις των καιρών, με αποτέλεσμα να φθάσουμε σε μια δεύτερη, μετά το 2008, άγονη αναθεώρηση. Ως εκ τούτου, πολλές από τις αναγκαίες συνταγματικές τροποποιήσεις παραμένουν ακόμη εκκρεμείς και αναμένουν την επόμενη αναθεώρηση, εφόσον βέβαια οι δυνάμεις που με τόση καθυστέρηση τις υιοθέτησαν όχι μόνον θα εξακολουθήσουν να τις υποστηρίζουν αλλά και θα επιδιώξουν να τις εντάξουν σε ένα ευρύτερο και εποικοδομητικότερο συναινετικό πλαίσιο…

Αυτές λοιπόν οι σκέψεις, σε συνδυασμό με το ενδιαφέρον που δείχνει αδιαλείπτως όλα αυτά τα χρόνια η ακαδημαϊκή κοινότητα ως προς το βιβλίο, είτε για μεταπτυχιακά προγράμματα είτε για ειδικές εισαγωγικές εξετάσεις, με ώθησαν να προτείνω στις εκδόσεις Παπαζήση –με τις οποίες συνεργάζομαι ευδοκίμως από καιρό– την επανέκδοσή του. Αισθάνομαι δε στο σημείο αυτό την ανάγκη να εκφράσω ιδιαίτερες ευχαριστίες στον εκδότη Αλέξανδρο Παπαζήση, ο οποίος  όχι μόνον αποδέχθηκε ένθερμα αυτήν την πρόταση αλλά και με προέτρεψε, ορθώς, να προσθέσουμε ένα μεγάλο επίμετρο, που θα περιέχει επιστημονικά κείμενά μου της τελευταίας δεκαετίας, ώστε να επικαιροποιηθεί ακόμη περισσότερο ο προβληματισμός του βιβλίου αλλά και να καλυφθούν όλες οι κρίσιμες εξελίξεις που σφράγισαν, με επίκεντρο την κρίση, την πρόσφατη ευρωπαϊκή και ελληνική συνταγματική πραγματικότητα.

Βρήκα την ιδέα αυτήν πολύ ενδιαφέρουσα και επέλεξα τέσσερα εκτενή σχετικά κείμενα, δημοσιευμένα σε συλλογικούς τόμους (: «Η οικονομική κρίση ως ευκαιρία για την επαναθεμελίωση του κράτους», «Η συνταγματική ελευθερία στην εποχή των ραγδαίων αλλαγών», «Το Σύνταγμα στην εποχή της Κρίσης» και «Αλλαγή Παραδείγματος. Η πρόκληση μιας νέας συνταγματικής οργάνωσης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο»). Σε αυτά δε έκρινα σκόπιμο να προσθέσω και δύο ειδικότερα κείμενα, που αφορούν την πανδημία του Covid 19 («Η Δημοκρατία απέναντι στην πανδημία», «Η Ευρωπαϊκή Ένωση απέναντι στην πανδημία», «Από την τοπική απαγόρευση στην γενική αναστολή των δημόσιων υπαίθριων συναθροίσεων»), η οποία όχι μόνον διαδέχθηκε αλλά και επέτεινε την κρίση, ιδίως στο πεδίο της Δημοκρατίας και της συνταγματικής ελευθερίας.

Τα προαναφερθέντα κείμενα έχουν ως θεωρητική αφετηρία το βιβλίο, κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος με αυτό και εξειδικεύουν –αλλά και αναοριοθετούν, με βάση τα δεδομένα της κρίσης και της πανδημίας– πολλούς από τους προβληματισμούς και τις αναζητήσεις του. Καταλήγουν δε, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, σε έναν ευρύ και πολλαπλά επικαιροποιημένο αναστοχασμό ως προς τις προοπτικές του σύγχρονου δημοκρατικού συνταγματισμού, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ανιχνεύοντας ιδίως τις δυνατότητες να εμπλουτισθεί επαρκώς το θεσμικό του οπλοστάσιο,  προκειμένου αφ’ενός μεν να αντιστοιχηθεί στις νέες προκλήσεις, με πρόσφορες μεταρρυθμίσεις,  αφ’ετέρου δε να αντιμετωπίσει τους νέους κινδύνους που εγκυμονούν οι διαβρωτικοί άνεμοι της παγκοσμιοποίησης και οι πολλαπλά αρνητικές επιπτώσεις ορισμένων οικονομικών και θεσμικών αποκυημάτων της.

Θάσος, Ιανουάριος 2022
Γιώργος Χ. Σωτηρέλης

 

 

Καταχώρηση: 05-06-2022     Κατηγορία: ΒΙΒΛΙΑ    

Leave a Reply

Your email address will not be published.

3 × four =