Αλέξανδρος Κριτσίκης: Τα πολιτικά κόμματα, το κράτος και η νεοφιλελεύθερη(;) σύγκλιση 2010-2024. Εναλλακτικές Εκδόσεις 2026
Το βιβλίο αυτό του κ. Κριτσίκη Αλέξανδρου, που συνιστά προϊόν μεταδιδακτορικής έρευνας στο ΔΠΘ υπό την επίβλεψη του επίκουρου καθηγητή κ. Κ. Ελευθερίου, έχει ως αντικείμενο μελέτης του τα πολιτικά κόμματα της περιόδου 2010-2024, και ειδικότερα τα ελληνικά πολιτικά κόμματα εξουσίας σε συνάρτηση με τη δομή και το μετασχηματισμό του κράτους στο παγκόσμιο νεοφιλελεύθερο γίγνεσθαι.
Αρχικά, η εν λόγω έρευνα επικεντρώνεται στα γνωστικά πεδία της πολίτικής θεωρίας και της θεωρίας του δικαίου. Μέσω αυτών των επιστημονικών πεδίων καταβάλλεται ιδιαίτερη προσπάθεια να εξακριβωθεί στην παρούσα η τριμερής σχέση και τα όρια ανάμεσα στην πολιτική και το νεοφιλελευθερισμό ως συστήματος διαχείρισης του κράτους. Αντικείμενο της παρούσης συνιστά η ανάδειξη του σημερινού καπιταλιστικού κράτους, ιδίως μετά τη δεκαετία του 1990, στα πλαίσια της ηγεμονίας μιας συγκροτημένης οικονομικής, πολιτικής και ιδεολογικής νεοφιλελεύθερης θεώρησης, η οποία εξετάζεται προς τούτο επισταμένως. Διερευνάται, πως επιτυγχάνεται ο μοχλός αναπαραγωγής των νεοφιλελεύθερων πολιτικών με σκοπό την πιστή τήρηση της υπέρτατης για τον νεοφιλελευθερισμό αρχής της λειτουργίας της αγοράς, ενώ αναλύονται εκτενώς, οι στοιχειώδεις αρχές αυτού του δόγματος και καταβάλλεται αξιέπαινη προσπάθεια να εξακριβωθούν οι συνέπειες της εφαρμογής του στην κοινωνία, ιδίως την ελληνική στα χρόνια των μνημονίων.
Στα πλαίσια, λοιπόν, ανίχνευσης του ρόλου του σύγχρονου καπιταλιστικού κράτους και του νεοφιλελεύθερου μετασχηματισμού του, εξετάζεται η μέθοδος κυριαρχίας και αναπαραγωγής των νεοφιλελεύθερων σχέσεων εξουσίας και ερευνώνται, ιδιαίτερα, οι ταξικές ανισότητες και η ταξική πάλη, που συνιστά εγγενές, όπως διαπιστώνεται, στοιχείο της καπιταλιστικής νεοφιλελεύθερης ηγεμονίας. Κοντολογίς, επιχειρείται στην παρούσα να διερευνηθεί, τι είναι το κράτος, οι λειτουργίες του, η σχέση του με τα πολιτικά κόμματα και τον ρόλο, που αυτά διαδραματίζουν στο νέο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό νεοφιλελεύθερο περιβάλλον. Για την ακρίβεια προσεγγίζεται, εμπεριστατωμένα και εκτεταμένα κατά την εκπόνηση της παρούσας μεταδιδακτορικής διατριβής το σύνολο των λειτουργιών του σύγχρονου κράτους και του πολιτικού συστήματος, που καθιστούν τα κόμματα μέσο αναπαραγωγής των ταξικών σχέσεων κυριαρχίας, καθώς και ο τρόπος, που τοποθετούνται ως συλλογικά μορφώματα απέναντι στο κράτος και την κοινωνία.
Η έρευνα εστιάζει στην περίπτωση της χώρα μας και προς τούτο καταβάλλεται ιδιαίτερη προσπάθεια να εξεταστεί λεπτομερώς η θέση των πολιτικών κομμάτων στον ελληνικό πολιτικό μετασχηματισμό της περιόδου 2010-2024, η αλληλεπίδραση τους με τον πολιτικό-ιδεολογικό μηχανισμό του κράτους και οι μορφές, που έλαβε η πολιτική αντιπροσώπευση στη χώρα κατόπιν των επιδράσεων, που δέχτηκε από το νέο διεθνές κοινωνικοοικονομικό νεοφιλελεύθερο περιβάλλον. Προϋπόθεση, βέβαια, για τη γέννηση της παρούσας υπήρξε η ανάλυση του πολιτικού σκηνικού Μεταπολιτευτικά, η διερεύνηση της ιδεολογικής και πολιτικής συμπεριφοράς των κομμάτων εξουσίας ως βασικών πρωταγωνιστών της υπό κρίση περιόδου (ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΣΥΡΙΖΑ), ενώ αναδεικνύεται η στενή σχέση και αλληλεξάρτηση των πολιτικών σχηματισμών με την περιρρέουσα οικονομική, ιδεολογική και πολιτική ατμόσφαιρα. Επιχειρείται, επίσης, να περιγράφει η θέση αδυναμίας, στην οποία βρέθηκε η Ελλάδα από το 2009 και έπειτα, καθώς και η αδικαιολόγητη απραξία της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι σε προβλήματα, που θα έπρεπε από καιρό να είχε αντιμετωπίσει. Για το σκοπό αυτό διαπιστώνεται η διαμορφωθείσα κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση διερευνάται η κρίση που αντιμετώπισε και ανιχνεύεται ο ρόλος, που διαδραμάτισε στο ελληνικό ζήτημα της προσφυγής της χώρας σε χρηματοδοτικούς μηχανισμούς, όταν βρέθηκε στο χείλος της χρεοκοπίας.
Το μείζον, ωστόσο, ερώτημα που αποτέλεσε αφορμή για την εκπόνηση της παρούσας είναι η διερεύνηση της σύγκλισης ή τυχόν της απόκλισης των βασικών πολιτικών διαχειριστών της κρίσης της Μεταπολίτευσης κατά την σχετική αυτή χρονική περίοδο (2010-2024) σε επίπεδο πολιτικό και ιδεολογικό. Μέσα, λοιπόν, από μια συγκριτική πολιτική και ιδεολογική ανάλυση αναδεικνύονται τα κόμματα εξουσίας της Μεταπολιτευτικής περιόδου ως οι βασικοί αντιπροσωπευτικοί πολιτικοί φορείς για την εφαρμογή των μνημονίων στην ελληνική κοινωνία. Για αυτόν τον λόγο επιχειρήθηκε να προσεγγιστεί η θέση και η στάση των κομμάτων εξουσίας απέναντι στα μνημόνια, εφόσον αυτά συνιστούν τα κατεξοχήν εργαλεία εισόδου του νεοφιλελευθερισμού στη χώρα. Καταδεικνύεται στο πλαίσιο αυτό ο πολιτικός τους λόγος και οι θέσεις τους σε σχέση με τις νομοθετικές ρυθμίσεις των μνημονίων, ενώ διερευνάται η αναγκαιότητα και το αναπόφευκτο των μνημονίων. Σε επικουρικό βαθμό με στόχο τη διερεύνηση του κεντρικού ζητήματος της παρούσας εξετάζονται τα αίτια, που οδήγησαν στον εκτροχιασμό της χώρας, αναζητούνται τυχόν πολιτικές ευθύνες και καταγράφονται τα δυσμενή επακόλουθα της κρίσης στην ελληνική κοινωνία στα χρόνια των μνημονίων και έκτοτε.
Εν ολίγοις το μείζον ερώτημα, αν ήταν, εντέλει, αναπόφευκτα και αναγκαία τα μνημόνια για τη χώρα ερευνάται σφαιρικά, καθώς και σε ποιο βαθμό καταγράφηκε, εντέλει, πολιτική συναίνεση των πολιτικών κομμάτων γύρω από την διαχείριση της κρίσης 2010-2024! Σε ποιο βαθμό, λοιπόν, τα κυρίαρχα πολιτικά κόμματα εξουσίας της χώρας υιοθέτησαν και εφάρμοσαν κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του κράτους νεοφιλελεύθερες πολιτικές είναι το μείζον θέμα, που διαπραγματεύεται και προσπαθεί να δώσει επιστημονικές τεκμηριωμένες απαντήσεις η παρούσα έρευνα. Προς τούτο αναλύονται νομοθετικές ρυθμίσεις νεοφιλελεύθερου προσανατολισμού και επιχειρείται να καταγραφεί, συνοπτικά, η θέση της θεωρίας και της νομολογίας απέναντι στα μνημόνια. Μέσα από την αλληλεπίδραση και διαπλοκή του δικαίου με την οικονομία και την πολιτική, λοιπόν, επιχειρείται να αποτυπωθεί η έκφραση της νεοφιλελεύθερης ηγεμονίας στην ελληνική κοινωνία στην υπό κρίση περίοδο. Ως απότοκος, βέβαια, της κρίσης προσεγγίζεται, επιπλέον, η ανάδειξη του πολιτικού φαινομένου της ακροδεξιάς στην εξουσία, αλλά και η διεισδυτικότητα στις μέρες μας μιας νέας Συντηρητικής Δεξιάς τόσο σε διεθνές όσο και σε εγχώριο επίπεδο.
Σε κάθε περίπτωση καταβάλλεται ιδιαίτερη προσπάθεια αν εξακριβωθεί, αν θα μπορέσει η χώρα να βγει επιτέλους από την δίνη της νεοφιλελεύθερης κρίσης, στην οποία εισήλθε. Σε έναν δεύτερο βαθμό διερευνάται η αντίδραση, που προκλήθηκε στην ελληνική κοινωνία λόγω της κρίσης (πχ η αποχή από εκλογές) και προτείνονται πιθανά βήματα εξόδου από αυτήν. Περαιτέρω, διατυπώνονται κάποιοι γενικότεροι προβληματισμοί σε ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο για το μέλλον της σύγχρονης δημοκρατίας, τις προκλήσεις, που αυτή αντιμετωπίζει, και το μέλλον της μέσα από μια κριτική θεώρηση της ελληνικής και ξένης βιβλιογραφίας. Στην εξομάλυνση, άλλωστε, της κρίσης συμπεραίνεται, τέλος, ότι θα διαδραματίσουν ρόλο τα οργανωμένα και προσγειωμένα κράτη, που θα λειτουργούν υπό τον μανδύα μιας νέας μορφής συμμετοχικής δημοκρατίας με αυξημένο, ωστόσο, τον ρόλο ενός συνυπεύθυνου κράτους. Αντί επιλόγου προκύπτουν ωφέλιμες συμπερασματικές διαπιστώσεις και παρατηρήσεις.
