Λίνα Παπαδοπούλου, Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, Έδρα Jean Monnet, Νομική Σχολή ΑΠΘ
Η πρώτη ψηφοφορία σχετικά με τα προς αναθεώρηση προτεινόμενα άρθρα επιβεβαίωσε τα ελλείμματα της ίδιας της αναθεωρητικής διαδικασίας. Τα 33 άρθρα που προτάθηκαν προς αναθεώρηση από τη συμπολίτευση συγκέντρωσαν μεν τις δικές της ψήφους (από 158 έως 161), όχι όμως και τη συναίνεση της αντιπολίτευσης. Οι διατάξεις αυτές, που αναμένεται να λάβουν και στην επόμενη ψηφοφορία, μετά από έναν μήνα, τον ίδιο αριθμό ψήφων θα προωθηθούν στην επόμενη, κατεξοχήν αναθεωρητική, Βουλή, όπου για να τροποποιηθεί το λεκτικό τους θα απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία 180 βουλευτών.
Η άρνηση της αντιπολίτευσης –και πρωτίστως του ΠΑΣΟΚ– δεν οφείλεται, πάντως, σε «πολιτική δειλία», όπως είπε ο εισηγητής της πλειοψηφίας· ήταν επιβεβλημένη προκειμένου να μη χορηγηθεί λευκή συνταγματική επιταγή στην επόμενη, αδιόρατη προς το παρόν, απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ιδίως, δε, επειδή, στην προηγούμενη αναθεώρηση επικράτησε η ερμηνεία ότι η προτείνουσα Βουλή καθορίζει μόνον ποιες διατάξεις είναι αναθεωρητέες, χωρίς να απαιτείται η επόμενη Βουλή να σεβαστεί τη διατυπωμένη «ανάγκη» αναθεώρησης συγκεκριμένων άρθρων. Αυτό, βέβαια, κατέστη τότε δυνατό και λόγω της ανικανότητας της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας ΣΥΡΙΖΑ να περιχαρακώσει ρητά την αναθεωρητική της πρόταση. Έτσι, η αναθεωρητική Βουλή του 2019, με πλειοψηφία ΝΔ, θεώρησε εαυτήν ελεύθερη να εισαγάγει στο άρθρο 32 Σ τη δυνατότητα εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας ακόμη και με σχετική πλειοψηφία, αποδυναμώνοντας -έτι περαιτέρω- τον θεσμό του ρυθμιστή του πολιτεύματος. Μετά από αυτήν τη θεσμική «αεροπειρατεία», η αντιπολίτευση είναι προφανές ότι δεν μπορεί να εμπιστευτεί ότι θετικές σήμερα προτάσεις –π.χ. η ενίσχυση της ελευθεροτυπίας, η μεταρρύθμιση της επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης ή η διασφάλιση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα των ιδιωτικών Πανεπιστημίων– δεν θα μετατραπούν αύριο στο αντίθετό τους.
Πέραν τούτου, η συζήτηση στην Ολομέλεια κατακρεουργήθηκε, καθώς περιορίστηκε σε τρεις ημέρες, έπειτα από μόλις έναν μήνα εργασιών στην αρμόδια επιτροπή. Δίνεται, έτσι, μια προβληματική θεσμική εικόνα, από τη στιγμή που μια κορυφαία συνταγματική διαδικασία διεξάγεται εσπευσμένα, στο τέλος της κοινοβουλευτικής περιόδου και μέσα στο καλοκαίρι, προκειμένου να παραμείνει ανοικτό για τον Πρωθυπουργό το παράθυρο των πρόωρων εκλογών το φθινόπωρο. Τα άδεια κοινοβουλευτικά έδρανα υπήρξαν η εύγλωττη σημειολογία αυτής της απαξίωσης.
Τα παραπάνω καθιστούν ακόμη πιο αναγκαία την αναθεώρηση της ίδιας της αναθεωρητικής διαδικασίας. Εάν διατηρηθούν οι δύο Βουλές, η δεύτερη πρέπει να δεσμεύεται από τη ρητώς διατυπωμένη «ανάγκη» αναθεώρησης την οποία διαπιστώνει η πρώτη. Όταν, όμως, η προτείνουσα Βουλή απλώς «ξεκλειδώνει» άρθρα, στα οποία η επόμενη πλειοψηφία μπορεί να εισαγάγει περιεχόμενο που ούτε συζητήθηκε ούτε εγκρίθηκε προηγουμένως, ενίοτε δε δεν εντάσσεται καν λογικά σε αυτά, τότε η χρονική απόσταση και η διαχρονική συμφωνία, την οποία υπηρετεί, ιδεοτυπικά, η συνέργεια δύο διαφορετικών συνθέσεων της Βουλής και η συμφωνία (ή μη) του εκλογικού σώματος χάνουν τον λόγο ύπαρξής τους, καθιστώντας καθαρότερη και λειτουργικότερη λύση την αναθεώρηση από μία μόνο Βουλή, με αυξημένη πλειοψηφία δύο τρίτων. Και εδώ καθίσταται εμφανής η αναθεωρητική ατολμία της ΝΔ, η οποία δεν πρότεινε καν την αναθεώρηση της αναθεωρητικής διαδικασίας, μολονότι, όταν βρισκόταν στην αντιπολίτευση, είχε συμπεριλάβει ρητώς το άρθρο 110 στην πρότασή της το 2018, εισηγούμενη την ανάγκη η πλειοψηφία τριών πέμπτων να επιτυγχάνεται στη δεύτερη αναθεωρητική Βουλή.
Άτολμες, όμως, ή, πάντως θεσμικά συντηρητικές είναι και οι προτάσεις της για την κίνηση της ποινικής διαδικασίας κατά Υπουργού, που παρά τις αλλαγές στην προδικασία παραμένει στα χέρια της Βουλής, για τη δυνατότητα αυτοδιάλυσης της Βουλής, που θα κανονικοποιήσει την πρόωρη διάλυση (χωρίς παραίτηση της Κυβέρνησης) και τον ορισμό του χρόνου των εκλογών με βάση το (εκλογικό) συμφέρον της εκάστοτε κυβερνητικής πλειοψηφίας, αλλά και για την επιστολική ψήφου, που καταργεί τη μυστικότητά της, αντί της δυνατότητας ηλεκτρονικής ψήφου από οπουδήποτε με διασφάλιση της ταυτοπροσωπίας.
