Γιώργος Καραβοκύρης, Αναπληρωτής Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ
Ο Αντώνης Μανιτάκης επηρέασε τις ζωές πολλών από εμάς. Υπήρξε ο δάσκαλος που με το φλογερό του μάθημα, το πρώτο εξάμηνο, στο κατάμεστο αμφιθέατρο της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ, ενέπνευσε την επιθυμία μας για το συνταγματικό δίκαιο. Ήταν πάντοτε αφοσιωμένος στη διδασκαλία, εκεί που, καθώς έλεγε, δεν χωρούν συμβιβασμοί: ή σου αρέσει και «το έχεις» ή όχι. Ακούραστος μελετητής και συγγραφέας, εξαντλούσε την τεκμηρίωση και την υποσημείωση, γράφοντας και ξαναγράφοντας, διορθώνοντας τον εαυτό του και τους άλλους. Το συνταγματικό δίκαιο δεν συνιστούσε απλά ένα γνωστικό αντικείμενο. Ήταν το πάθος του, το οποίο ενσάρκωνε και μετέδιδε στους μαθητές του, τους διδάκτορες, τους συνομιλητές του. Με πυρήνα την αυθεντική αγωνία για το δίκαιο και την Πολιτεία, ο Καθηγητής μας έφτιαξε στη Νομική της Θεσσαλονίκης τη δική του ξεχωριστή «Σχολή», τολμώ να πω μοναδική για τα ελληνικά δεδομένα. Από τον Αριστόβουλο Μάνεση κληρονόμησε και εμπέδωσε στην κοινότητά μας την πίστη στην αυταξία της επιστήμης, την αγάπη για το Πανεπιστήμιο και τη μεταλαμπάδευση της γνώσης. Για τον Μανιτάκη, αυτό είναι το καθήκον του ακαδημαϊκού δασκάλου, τα άλλα έπονται, δεν προηγούνται. Και σε αυτό, το υψηλό παράδειγμά του υπήρξε το πιο επιδραστικό ανάμεσα στους συνταγματολόγους της Μεταπολίτευσης.
Ο Μανιτάκης μίλησε για όλα τα μεγάλα ζητήματα του συνταγματικού δικαίου, αφήνοντας σπουδαίο, διαχρονικό αποτύπωμα. Για το κράτος δικαίου, τον λαό και τη δημοκρατία, την ερμηνεία του Συντάγματος, τα δικαιώματα και τις σχέσεις Κράτους – Εκκλησίας, τις περιπέτειες της εθνικής κυριαρχίας στην παγκοσμιοποίηση και για άλλα πολλά και σημαντικά. Διατηρώντας τη διάκριση νομικής και πολιτικής προσέγγισης, αλλά και μια ανοικτή στα ρεύματα της θεωρίας αντίληψη του «πραγματικού» Συντάγματος, ενός κειμένου ζωντανού, με αξίες θεμελιώδεις, που εξελίσσεται και αναπνέει στον χρόνο. Η σκέψη του παρέμεινε μέχρι τέλους δεμένη με τον ευρωπαϊκό, κλασικό συνταγματισμό, δίχως να αδιαφορεί – κάθε άλλο – για την άλλη όχθη του Ατλαντικού, ενώ ερχόταν σε συνεχή, γόνιμο διάλογο με πολλές σχολές του συνταγματικού δικαίου (π.χ. την ιταλική), με τη θεωρία του δικαίου, την πολιτειολογία και την πολιτική φιλοσοφία, για να στερεώσει το επιχείρημά του. Το «Σύνταγμά του» ισορρόπησε ανάμεσα στη νεωτερική «ιερότητα», ως κείμενο μακρού ιστορικού χρόνου, και τη σύγχρονη προσαρμογή του στη συγκυρία (των κρίσεων). Γνώριζε, όμως, ο Μανιτάκης ότι δεν ταιριάζει στο Σύνταγμα ο αναθεωρητικός μαξιμαλισμός, ούτε πρέπει να τρέφουμε μάταιες ελπίδες ότι έτσι θα αλλάξει η κοινωνία και η καθημερινότητά μας. Αυτά ανήκουν στις στοχευμένες δημόσιες πολιτικές, έξυπνες και λειτουργικές. Σε αυτή την παραδοχή συνετέλεσε και η διαδρομή που είχε ως πολιτικό υποκείμενο. Οχι μόνο από τη θέση του ενεργού, δημοκρατικού πολίτη και διανοητή, με τον καίριο δημόσιο λόγο και στοχασμό, αλλά, ιδίως, από εκείνη του υπουργού, την οποία διαχειρίστηκε με πατριωτισμό, ευθύνη και αξιοπρέπεια σε μια οριακή κατάσταση για τη χώρα.
Ο Αντώνης Μανιτάκης ήταν κοντά μας και εκτός των ακαδημαϊκών χώρων, σε πολλές στιγμές μας, μικρές και μεγάλες, σε χαρές και λύπες. Για να μας υπενθυμίζει την αξία της θεωρίας και της έρευνας, αλλά και της βιωμένης γνώσης και εμπειρίας, η οποία εμπεριέχει την επιστημονική ταυτότητα και την υπερβαίνει. Κάθε φορά που θα επιστρέφουμε στα γραπτά του και τις αναμνήσεις μας, θα μας αφυπνίζει και θα του εκφράζουμε την πιο βαθιά οφειλή μας. Γιατί μας έμαθε ότι αυτό που κάνουμε χωρίς φόβο, αυτό που τολμάμε στην επιστήμη και τη ζωή μας, έχει σημασία.
