Αν και εσφαλμένα θεωρείται, ότι με την παγκοσμιοποίηση των καπιταλιστικών αγορών οι καπιταλιστικές αγορές «θα γλίτωναν από το κράτος, το παράκαμπταν ή το περιόριζαν»[1], αντίθετα οι αγορές και τα κράτη συνδέονται και συνεργάζονται στενά μεταξύ τους στον σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό[2]. Η ρίζα του προβλήματος έγκειται στο ξεχαρβάλωμα των διεθνών αγορών, οι οποίες μετά το χαλινάρι που έθετε ο μεταπολεμικός διπολισμός στοχεύουν στην κατάρριψη των εθνικών οικονομιών με ζητούμενο την υποταγή στα κελεύσματα τους. Η συγκρότηση, λοιπόν, τεράστιων υπερεθνικών ιδιωτικών κερδοσκοπικών συγκροτημάτων, που κυριαρχούν στον οικονομικό και πολιτικό τομέα συμβάλλουν στην εμπορευματοποίηση των κοινωνικών αγαθών, στην αποδυνάμωση των συνταγματικών εγγυήσεων με αποτέλεσμα το εγχώριο χρηματοπιστωτικό σύστημα «να έχει επιβάλει σχεδόν ολοκληρωτικά τη μονεταριστική πολιτική και την καταθλιπτική κυριαρχία της αγοράς»[3].
Η σημαντικότερη, όμως, εκδήλωση της γενικότερης κρίσης, που μαστίζει τη σύγχρονη δημοκρατία συνιστά η απώλεια όλων των κυρίαρχων στοιχείων του εθνικού κράτους. Στην πραγματικότητα τα σύγχρονα κράτη υφίστανται μια ως εκ του ουκ άνευ μείωση της εθνικής τους κυριαρχίας από νέα κέντρα-θεσμικά και εξωθεσμικά-, στα οποία έχει σωρευτεί οικονομική και πολιτική ισχύ με συνέπεια να είναι σε θέση εξουσία άνευ δημοκρατικής νομιμοποίησης[4]. Αν μη τι άλλο το σύγχρονο εθνικό κράτος βρίσκεται σήμερα «με την πλάτη στο τοίχο» με την κυριαρχία του να διαβρώνεται από σύγχρονα υπερεθνικά κέντρα οικονομικής και πολιτικής ισχύος, ενώ το εθνικό Σύνταγμα, που συνιστά το πυλώνα της θεσμικής του θωράκισης τελεί υπό ένα διαρκές καθεστώς «παρασυνταγματικής» αναθεώρησης, προκειμένου να αφομοιώσει χωρίς αντιστάσεις τα κελεύσματα της παγκοσμιοποιημένης «Νέας Τάξης πραγμάτων» και του «φονταμενταλισμού» των αγορών[5].
Μέσα σε αυτό, λοιπόν, το νεοφιλελεύθερο κοινωνικοοικονομικό γίγνεσθαι κατασκευάζεται ένα καινούργιο πρότυπο λειτουργίας του κράτους. Αντίθετα με τον φιλελευθερισμό, όπου αγορά και κράτος συνιστούν δύο ξεχωριστές οντότητες, ενώ το κράτος εξακολουθεί να διατηρεί το δικαίωμα οριοθέτησης της, στον νεοφιλελευθερισμό τούτο υποτάσσεται αποκλειστικά στην αγορά[6]. Η αγορά, μάλιστα, χρησιμοποιεί το κράτος σαν εργαλείο της, προκειμένου να ελέγξει τις κοινωνικές δαπάνες, να χαλιναγωγήσει τις κοινωνικές αντιδράσεις, προκειμένου τούτο να λειτουργήσει ως «κεντρικό όργανο για την προώθηση μιας νεοφιλελεύθερης ατζέντας»[7]. Η δημοκρατία, σήμερα, έχει μεταλλαχθεί σε αυτό που σήμερα καλείται «Μεταδημοκρατία» με ιδιάζοντα χαρακτηριστικά της τη διαπλοκή, τις ιδιωτικοποιήσεις, την απελευθέρωση των αγορών, την ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, τη λιτότητα, την ανασφάλεια, την αποδυνάμωση του συνδικαλιστικού κινήματος και τις εξάρσεις βίας και πολέμων. Η πολιτική ζωή στιγματίζεται από την έλλειψη ιδεολογικών αναφορών, την αποξένωση των πολιτών από παρεμβάσεις στη δημόσια σφαίρα με συνέπεια τη πολιτική σύγκλιση των κομμάτων, ιδίως εξουσίας. Ως εκ τούτου η άνοδος της ακροδεξιάς καλπάζει, καθώς κρίνεται, δυστυχώς, ως η μόνη εναλλακτική λύση επίλυσης αυτών των προβλημάτων[8].
Η λογική διακυβέρνησης του νεοφιλελεύθερου κράτους διαπνέεται από ένα κράτος αυταρχικό, που λειτουργεί αντιδημοκρατικά, προκειμένου να προωθήσει, αλλά και να επιβλέψει την επιχειρηματικότητα της ισχυρής οικονομικής τάξης. Αυτή η διαδικασία χαρακτηρίζεται ως «νεοφιλελευθεροποίηση του κράτους» και εμφορείται από την άσκηση πολιτικών λιτότητας και περικοπών των δημόσιων δαπανών (πχ στην υγεία, παιδεία, πρόνοια, συντάξεις κλπ), προκειμένου να διασφαλιστεί η κερδοφορία και η ανταγωνιστικότητα των ιδιωτικών κεφαλαιουχικών επιχειρήσεων[9]. Αυτή η μορφή καπιταλιστικής διακυβέρνησης χαρακτηρίζεται από μία παντοδύναμη εκτελεστική εξουσία σύμφωνα με τη θεωρία του Ν. Πουλαντζά, που εισήγαγε τον όρο «αυταρχικός κρατισμός» για να περιγράψει τη μορφή καπιταλιστικού κράτους και διακυβέρνησης που είχε παγιωθεί κατά την πολιτική κρίση της δεκαετίας του ’70, προκειμένου να αντιμετωπισθεί η άνοδος των αριστερών κινημάτων[10]. Σε συναφές πλαίσιο η καρτελοποίηση των πολιτικών κομμάτων, λόγω της υποταγής τους στην νεοφιλελεύθερη κυριαρχία, η αυταρχική λειτουργία των κρατών και η εντεινόμενη μείωση ελέγχου όλων των δομών εξουσίας διευρύνει την κρίση του δημοκρατικού μοντέλου λειτουργίας., ενώ η τάση συγκέντρωσης των εξουσιών γύρω από τον πυρήνα ενός πρωθυπουργικού γραφείου οδηγεί σε αμφισβήτηση του κοινοβουλευτικού συστήματος και της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας με συνέπεια την επιστροφή του κράτους σε μια μορφή «εργαλειακού» χαρακτήρα[11].
Στα πλαίσια, λοιπόν, της ενδυνάμωσης της εκτελεστικής εξουσίας ψηφίστηκε στη χώρα μας ο ν. 4622/2019 για το “επιτελικό κράτος”[12], που φέρει τον τίτλο «Επιτελικό Κράτος: οργάνωση, λειτουργία και διαφάνεια της Κυβέρνησης, των κυβερνητικών οργάνων και της κεντρικής δημόσιας διοίκησης». Στην αιτιολογική έκθεση του νόμου δηλώνεται ότι: «Με το προτεινόμενο σχέδιο νόμου επιχειρείται μια σημαντική τομή στη λειτουργία του ελληνικού Κράτους, καθώς συστηματοποιείται και κωδικοποιείται σε ένα ενιαίο νομοθέτημα το σύνολο των διατάξεων που διέπουν την οργάνωση, τη λειτουργία και τη διαφάνεια της Κυβέρνησης, των κυβερνητικών οργάνων και της κεντρικής δημόσιας διοίκησης», ενώ για την «κεντρική δημόσια διοίκηση» το νομοθέτημα προβλέπει τρία σύντομα και γενικόλογα άρθρα (18-20). Αν και ο εν λόγω νόμος κατά βάση περικλείει τις βασικές ρυθμίσεις του ν. 1558/1985 με τον τίτλο «Κυβέρνηση και Κυβερνητικά Όργανα», όπως η σχετική νομοθεσία κωδικοποιήθηκε με το εκτενές ΠΔ 63/2005 που ισχύει για όσα θέματα δεν ρυθμίζει διαφορετικά ο νεότερος νόμος του 2019 διαφοροποιείται, βασικά, στην θέσπιση του «επιτελικού κράτους». Βασικός του σκοπός, η οργάνωση και η λειτουργία της Κυβέρνησης, η οποία ταυτίζεται με την έννοια του «επιτελικού κράτους» αποκτώντας κατά βάση πρωθυπουργοκεντρικό και ως εκ τούτου συγκεντρωτικό χαρακτήρα, καθόσον η κοινοβουλευτική πλειοψηφία υπάγεται, απόλυτα, στον πρωθυπουργό[13].
Αν μη τι άλλο η κεντρική θέση του Πρωθυπουργού ως ουσιαστικού επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας και ως εκ τούτου πολιτικού αρχηγού της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας με την αρμοδιότητα να επιλέγει ελεύθερα τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου και τους υφυπουργούς και ιδίως να συγκροτεί την κυβέρνηση και όλα τα συλλογικά της όργανα, καθορίζεται από τη θέση του στο κομματικό σύστημα ως αρχηγού της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας που στηρίζει ή ανέχεται την Κυβέρνηση. Αμφισβητήθηκε, βέβαια, στη θεωρία, αν το «επιτελικό κράτος» συνιστά μόνο μια πολυπρόσωπη «αυτοτελής, επιτελική» δημόσια υπηρεσία με την ονομασία «Προεδρία της Κυβέρνησης», που διακλαδώνεται σε έξι γενικές γραμματείες και στην οποία υπάγεται και η ΕΥΠ (άρθρο 21 ν. 4622/2019) Επιπρόσθετα, ο νόμος περί «επιτελικού κράτους» δεν τροποποιεί τη συνταγματική διάταξη του άρθρου 101 περί αποκεντρωτικού συστήματος (διοικητική αποκέντρωση) του Συντάγματος και της κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ περιφερειακών οργάνων και οργάνων της κεντρικής διοίκησης του κράτους[14].
Είναι γεγονός, πως η ελληνική δημόσια διοίκηση πάσχει αντιμετωπίζοντας πολλές δυσλειτουργίες, που καλείται να επιλύσει, ενώ στο δημόσιο διάλογο γίνεται λόγος για ριζική αναμόρφωση της. Σε κάθε περίπτωση σίγουρα συγκαταλέγεται στα θετικά της κυβέρνησης Μητσοτάκη το γεγονός, ότι πραγματοποίησε όσα υποσχόταν προεκλογικά για την μεταρρύθμιση του «επιτελικού» κράτους[15].
Ωστόσο, η ανασύσταση της «Προεδρίας της Κυβέρνησης» όχι με υπουργό, αναπληρωτή υπουργό και υφυπουργούς αλλά με περισσότερους υπουργούς Επικρατείας (τώρα τρεις), υφυπουργούς (τώρα τρεις) και πολλούς γενικούς γραμματείς κάθε άλλο παρά συμβάλει στην μετατροπή του κράτους σε πραγματικά «επιτελικό». Αντίθετα, καθιστά συγκεντρωτικό τον τρόπο, που λειτουργεί η κυβέρνηση, καθώς εναποθέτει περισσότερες ευθύνες (και μάλιστα νομικές) στον πρωθυπουργό αντί των Υπουργών, που αναλαμβάνουν, βέβαια, αρχικά την ευθύνη, αλλά, τελικά, η ευθύνη αναλήφθηκε από έναν από τους Υπουργού Επικρατείας του «επιτελικού κράτους»[16].
Αν μη τι άλλο, στα θετικά του νόμου σίγουρα εντάσσονται οι αρχές καλής νομοθέτησης, που εισάγονται στο άρθρο 58[17] του ως άνω νόμου, αν και κρίθηκε ως υπερβολικά θεωρητική[18]. Συναφής είναι και η διάταξη του άρθρου 19 του ως άνω νόμου, που θεσμοθετεί τις αρχές της καλής διακυβέρνησης, της χρηστής διοίκησης, της διαφάνειας και λογοδοσίας, της αποτελεσματικότητας και την αρχή της νομιμότητας, αν και μένει ακόμη μετέωρο το ερώτημα, που θα μπορέσουμε να αξιολογήσουμε την αποτελεσματικότητα των υπό ψήφιση νόμων, όταν δεν προβλέπονται εργαλεία αξιολόγησης και εμπειρικής εφαρμογής στο νόμο. Είναι αξιοσημείωτο, ότι στον νόμο προβλέπεται, ότι η λειτουργία της Κεντρικής Δημόσιας Διοίκησης οφείλει να προβλέπει διαδικασίες διαβούλευσης κατά τον σχεδιασμό δημοσίων πολιτικών (παρ. 3 του άρθρου 19 του ν. 4622/2019). Ωστόσο, να επισημανθεί, πως το νομοσχέδιο αποτέλεσε το ίδιο κακό παράδειγμα νομοθέτησης, καθώς ψηφίστηκε ελλείψει διαβούλευσης, αν και προβλέπεται σε δύο άρθρα του νομοσχεδίου (19 και 63, με ειδική αναφορά στο opengov)[19].
Πέραν των γενικόλογων διατυπώσεων περί καλής νομοθέτησης χωρίς δυνατότητα εμπειρικής εφαρμογής και διαπίστωσης στην πράξη των αρχικά μεγαλόπνοων στόχων του νομοθέτη με τον παρόν νόμο συγκροτείται επί της ουσίας ένα κράτος με πάρα πολλά Υπουργεία, υπερβολικά πολλά κυκλώματα εξουσίας (Πρωθυπουργικό, υπουργικά, συντονιστικά), πάρα πολλούς Γραμματείς (Γενικούς, Ειδικούς, Υπηρεσιακούς), πάρα πολλές αρμοδιότητες να επικαλύπτονται μεταξύ των διαφόρων αρμοδίων φορέων με αποτέλεσμα να τίθεται εν αμφιβόλω η αποτελεσματικότητα και η λειτουργικότητα του νομοθετήματος.
Αν και επιδιώκεται η νέα κρατική διάρθρωση να εξυπηρετήσει την αποκέντρωση των αρμοδιοτήτων, στην πραγματικότητα την υπονομεύει με τη συγκρότηση δύο άκρως συγκεντρωτικών δομών, ήτοι της Προεδρίας της Κυβέρνησης (Υπηρεσίας) με έξι Γενικές γραμματείες και πολυπληθές μόνιμο (340 άτομα), αλλά και «πολιτικό» (100 μετακλητοί) προσωπικό και αφετέρου της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, στην οποία σωρεύονται οι αρμοδιότητες και οι αποστολές έξι υπαρχόντων ελεγκτικών μηχανισμών, που επεκτείνονται σε όλους τους βαθμούς των κρατικών δομών. Στο ίδιο πλαίσιο, αν και στον νόμο προβλέπεται αξιολόγηση την τελική, ωστόσο, επιλογή για τον σημαντικό ρόλο του επικεφαλής της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας είναι οξύμωρο να πραγματοποιείται από μονοπρόσωπο όργανο, ακόμα και αν αυτό είναι ο Πρωθυπουργός[20].
Δεν μπορεί, τέλος, να παραλειφθεί, πως στον νόμο μνημονεύεται αόριστα η αριστεία και η επιβράβευση της, χωρίς να εξειδικεύεται σε τι συνίσταται αυτή, όπως και η αρχή της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας (άρθρο 19 του ν. 4622/2019). Όσο καλά δείγματα προθέσεων και να είχε η κυβέρνηση της χώρας κατά τη ψήφιση του εν λόγω νομοθετήματος υποστηρίχθηκε, ότι θα μπορούσε σε κάθε περίπτωση να είχε εισάγει ένα νομικό κείμενο λιγότερο συγκεντρωτικό και πρωθυπουργοκεντρικό με ζητούμενο την ουσιαστική μεταρρύθμιση στη δημόσια διοίκηση και την αντιμετώπιση των χρόνιων παθογενειών της. Είναι αυτονόητο, πως χρειάζεται η χώρα ένα σύγχρονο επιτελικό κράτος, αλλά προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος, όπως επιτάσσει το Σύνταγμα και ο νόμος. Ένα κράτος δικαίου, που να λειτουργεί με διαφάνεια στις αρχές της νομιμότητας και της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας διασφαλίζοντας αξιοπρεπή διαβίωση και κοινωνική συνοχή με δημοσιονομική ισορροπία και αναπτυξιακές προοπτικές[21].
Αξίζει να αναφερθεί, πως στον ν. 4622/2019 σε αντίθεση με τον ν. 4048/2012 η αξιολόγηση της εφαρμογής των νόμων ως αναπόσπαστου τμήματος της καλής νομοθέτησης, εντάχθηκε στην παρακολούθηση εφαρμογής του κυβερνητικού έργου[22]. Ωστόσο, οι φιλόδοξοι αυτοί, αρχικά, στόχοι έμειναν γράμμα κενό, σύμφωνα με την έκθεση Better Regulation Practices across the European Union 2025 του ΟΟΣΑ, όπου διαπιστώνεται ότι α) έχει εντελώς ξεχαστεί η απαίτηση για ex post αξιολόγηση νόμων και κανονιστικών πράξεων εντός πέντε ετών από τη θέσπισή τους, β) το σχετικό Εγχειρίδιο ακόμη δεν έχει δημοσιευτεί, ενώ γ) με το σταγονόμετρο προχωρούν οι προσπάθειες για τη βελτίωση της ποιότητας και την ενοποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας, καθόσον η ανάθεση της αξιολόγησης της εφαρμογής των νόμων σε κυβερνητικούς φορείς και όχι σε ανεξάρτητα όργανα με ζητούμενο την «αποπολιτικοποίηση» της όλης διαδικασίας, ήταν καθοριστικός παράγοντας για να μείνει ανενεργή η όλη, εντέλει, θεσμική διαδικασία[23].
Κατόπιν όλων αυτών επιβάλλεται σε τελική ανάλυση να εξετάσουμε εκ νέου τα κόμματα ως φορείς, που ενεργούν αυτόβουλα και αυτόνομα για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων και όχι ως μηχανισμούς, που άγονται και φέρονται από τις κοινωνικές και δομικές εξελίξεις. Για την μακροημέρευση της δημοκρατίας τα κόμματα οφείλουν να αντιληφθούν, ότι δεν πρέπει να κατευθύνονται στην λογική αποδοχής της στρατηγικής του κράτους, αλλά ότι πρέπει να ανακάμψουν και να λειτουργήσουν ως βασική και αξιόπιστη δομή εκπροσώπησης της κοινωνίας στηριζόμενα στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους και όχι ως κινήματα-κόμματα, ΜΚΟ-κόμματα, επιχειρήσεις-κόμματα κλπ[24].
Σε κάθε περίπτωση πρέπει η ιστορία ενός κράτους δεν αρχίζει και τελειώνει με τη λήξη της θητείας της εκάστοτε κυβέρνησης, αλλά με τη συγκρότηση ενός επιτελικού κράτους με διαφορετική αντίληψη για τις σχέσεις του με τους πολίτες και με ρόλο εξασφαλιστικών όλων των κινδύνων, που αντιμετωπίζει η σύγχρονη κοινωνία της διακινδύνευσης[25].
Αθήνα, 17/4/2026
[1] Βλ. Αθανασίου Αθ. (2023), «Decentring the state», στο: David Broder, Eric Canepa, Haris Golemis (eds.), Facing the State. LeftAnalyses and Perspectives, London:Merlin Press, σσ. 44-57.
[4] Βλ. Σωτηρέλη Γ. (2022), Σύνταγμα και Δημοκρατία στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Επίμετρο: Από την παγκοσμιοποίηση στην κρίση και στην πανδημία, 2η έκδοση εμπλουτισμένη με επιλεγμένα επίκαιρα κείμενα, Αθήνα: Παπαζήση, σελ. 56-57, Δρόσου Γ. (1987), Ελληνική Συνταγματική Τάξη και Ευρωπαϊκές Κοινότητες στις Διεθνείς Σχέσεις, Αθήνα-Κομοτηνή: Αντ. Σάκκουλας, σελ. 19 επ, Μάνεση Αρ., Το Σύνταγμα στο κατώφλι του 21ου αιώνα, Ανάτυπο από τα Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών, Αθήνα 1993, σελ. 460 επ.
[6] Βλ. Βερναρδάκη Χ. (2025), Κράτος και Διακυβέρνηση, Αθήνα-Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Σάκκουλα, σελ. 112.
[7] Βλ. Davies W. (2016), The Neoliberal State: Power against politics, preprint of a chapter forthcoming in Sage Handbook of Neoliberalism, Cahill-Cooper-Konings-Primrose (eds).
[16] Βλ. Βενιζέλο Ε. (19.3.2023), Τι είναι και τι δεν είναι το «επιτελικό κράτος», στο: “Το Βήμα της Κυριακής”, https://in-social.gr/blog/ti-einai-kai-ti-den-einai-to-epiteliko-kratos/ πρόσβαση 12.3.2026, όπου γίνεται μνεία στην περίπτωση της παραίτησης λόγω του τραγικού δυστυχήματος των Τεμπών του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών.
[17] Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 58 του ν. 4622/2019 (ΦΕΚ Α 133), προβλέπεται, ότι «1. Η ποιότητα των ρυθμίσεων διασφαλίζεται με την τήρηση των αρχών καλής νομοθέτησης, όπως είναι ιδίως: (α) η αναλογικότητα (καταλληλότητα, αναγκαιότητα, εύλογη σχέση μέσου και σκοπού), (β) η απλότητα και η σαφήνεια του περιεχομένου των ρυθμίσεων, (γ) η αποφυγή αντιφατικών ρυθμίσεων ή ρυθμίσεων που αποκλίνουν από τη γενική πολιτική, (δ) η αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα της ρύθμισης, (ε) η διαφάνεια μέσω της προσβασιμότητας στις ρυθμίσεις και της δυνατότητας υποβολής προτάσεων σχετικών με αυτές, κατά το στάδιο της κατάρτισης και της αξιολόγησης της εφαρμογής τους (ανοιχτή διαδικασία), (στ) η επικουρικότητα και λογοδοσία μέσω του σαφούς προσδιορισμού των αρμόδιων οργάνων εφαρμογής των ρυθμίσεων, (ζ) η ασφάλεια δικαίου, (η) η ισότητα των φύλων, (θ) η δημοκρατική νομιμοποίηση.»
Οι αρχές της καλής νομοθέτησης εφαρμόζονται: (α) κατά την κατάρτιση σχεδίων και προτάσεων νόμων, καθώς και κανονιστικών πράξεων, (β) κατά την αξιολόγηση των νόμων και των κανονιστικών πράξεων, (γ) κατά την απλούστευση, την αναμόρφωση και την κωδικοποίηση των ρυθμίσεων.
[22] Ειδικότερα σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 56 του ν. 4622/2019 προβλέπεται, ότι «Μετά την πάροδο τριών (3) ετών και πάντως πριν από την παρέλευση πενταετίας από τη θέση του νόμου σε ισχύ, αξιολογείται η ρύθμιση με βάση τα δεδομένα που ανακύπτουν από την εφαρμογή της. Κατά την αξιολόγηση αποτιμώνται το κόστος που απαίτησε η εφαρμογή της ρύθμισης, οι επιπτώσεις ή παρεπόμενες συνέπειες που προέκυψαν από αυτήν, το όφελος και τα εν γένει θετικά αποτελέσματα που προήλθαν από την εφαρμογή της, καθώς και τα πορίσματα της νομολογίας.
Η διαδικασία αξιολόγησης εκκινεί από την Προεδρία της Κυβέρνησης, η οποία για τον λόγο αυτόν στέλνει σχετικό έγγραφο στην Υπηρεσία Συντονισμού του οικείου Υπουργείου.
Η Υπηρεσία Συντονισμού, διαβιβάζει το σχετικό έγγραφο στις καθ’ ύλην αρμόδιες υπηρεσίες προκειμένου οι τελευταίες να προβούν στην αξιολόγηση της ρύθμισης και να διατυπώσουν προτάσεις βελτίωσης, τροποποίησης ή αναθεώρησης των διατάξεων που κρίνονται αναγκαίες αφού προηγουμένως απευθυνθούν, εφόσον κριθεί απαραίτητο, στους καθ’ ύλην αρμόδιους κοινωνικούς εταίρους, σε πανεπιστημιακά ή ερευνητικά ιδρύματα, επιστημονικούς φορείς, καθώς και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Αξιολόγηση μπορεί να διενεργεί και η Βουλή από όργανο και με τη διαδικασία που προβλέπεται στον Κανονισμό της.
Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων εφαρμογής της ρύθμισης, η πρόταση νέας ρύθμισης με την ένταξη σε αυτήν των τροποποιούμενων διατάξεων και η ανάλυση συνεπειών των νέων διατάξεων υποβάλλονται προς εκτίμηση και διατύπωση παρατηρήσεων στην Προεδρία της Κυβέρνησης. Στο Ενοποιημένο Σχέδιο Κυβερνητικής Πολιτικής κάθε έτους περιλαμβάνεται κατάλογος των ρυθμίσεων, οι οποίες αξιολογούνται κατά το επόμενο έτος, καθώς και χρονοδιάγραμμα της αξιολόγησής τους.»
