Τα δύο άρθρα 86

Το άρθρο 86 του Συντάγματος ορίζει ότι αρμόδιος εισαγγελέας για την προκαταρκτική διερεύνηση και δίωξη υπουργικών αδικημάτων Υπουργών είναι η Βουλή. Το άρθρο 86 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεμελιώνει την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, η οποία, δυνάμει του Κανονισμού 2017/1939, είναι αρμόδια για την έρευνα, δίωξη και παραπομπή ενώπιον της δικαιοσύνης των δραστών εγκλημάτων σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τί ισχύει τότε; Συγκρούονται τα δύο νομικά πλαίσια και, αν ναι, μπορεί να παρακαμφθεί το εθνικό άρθρο 86;

Ο Κανονισμός θεσπίζει σύστημα συντρέχουσας αρμοδιότητας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και των εθνικών αρχών, το οποίο βασίζεται στο δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης που έχει η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Το σύστημα αυτό στηρίζεται στην καλόπιστη συνεργασία εθνικών και ενωσιακών αρχών. Επομένως, ισχύει σύστημα συντρέχουσας αρμοδιότητας με τη διαδικασία του άρθρου 86Σ, η λειτουργία του οποίου διέπεται από την υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και των ελληνικών αρχών, περιλαμβανομένης της Βουλής. Η Βουλή, όταν εξετάζει υποθέσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού, υπόκειται στο δίκαιο της Ένωσης, και υποχρεούται να διερευνά τις σχετικές υποθέσεις με πληρότητα, να αποφαίνεται αιτιολογημένα και να ασκεί δίωξη εφόσον συντρέχουν οι σχετικοί όροι.

Η αρχή της καλόπιστης συνεργασίας ευνοεί ως κατευθυντήρια αρχή την παραπομπή υποθέσεων, κατά το μέρος που αφορούν υπουργό και διάπραξη υπουργικού αδικήματος, στη Βουλή σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο. Κατά τούτο, δεν τίθεται ζήτημα σύγκρουσης του εθνικού δικαίου με το δίκαιο της Ένωσης, εφόσον όμως η Βουλή διασφαλίζει εμπράκτως την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης (δηλαδή καλόπιστη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης, αιτιολογημένο πόρισμα, και άσκηση δίωξης εφόσον συντρέχουν οι σχετικοί όροι).

Αυτή η λύση είναι η πλέον σώφρων και αποφεύγει περιττές εντάσεις. Και αυτό διότι αν αυτές ανακύψουν, ο Κανονισμός της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας έχει προτεραιότητα έναντι των εθνικών νόμων, περιλαμβανομένου του Συντάγματος. Εδώ πρέπει να διευκρινισθεί ότι αρμόδια δικαστήρια είναι τα εθνικά, δηλαδή το Ειδικό Δικαστήριο και το Δικαστικό Συμβούλιο του άρθρου 86 του Συντάγματος. Όμως, αυτά υποχρεούνται, αν τεθεί ζήτημα ερμηνείας ή κύρους του Κανονισμού ή πράξεων της Εισαγγελίας, εφόσον θεμελιώνεται άμεσα στον Κανονισμό, να απευθύνουν προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ένωσης, αποκλειστικά αρμόδιο να αποφανθεί.

Για το μέλλον, διαφαίνεται συναίνεση για αναθεώρηση του άρθρου 86Σ. Η αναθεώρηση μπορεί να κινηθεί είτε στην κατεύθυνση συγκρότησης ανεξάρτητου οργάνου μικτής συνθέσεως με αρμοδιότητα την διερεύνηση και δίωξη των υπουργικών αδικημάτων, είτε σε εξορθολογισμό/δικαστικοποίηση της διαδικασίας διερεύνησης, με δυνατότητα η Βουλή να παρέχει την τελική απόφαση (δίωξη ή άδεια δίωξης). Έως την αναθεώρηση, εξορθολογισμός της διαδικασίας μπορεί να επιτευχθεί με νομοθετικές βελτιώσεις. Σε κάθε περίπτωση, στόχευσή μας οφείλει να είναι όχι η καλλιέργεια εντάσεων και κρίσεων, αλλά η ομαλή λειτουργία της μηχανικής των θεσμών.

Σημείωση:

Κατά το άρθρο 29 παρ. 1 του Κανονισμού, σε περίπτωση προνομίου ή ασυλίας βάσει του εθνικού δικαίου, υποβάλλεται αίτημα άρσης σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται στο εθνικό δίκαιο. Τα ζητήματα αυτά δεν εξετάζονται στο παρόν κείμενο – θα αναπτυχθούν σε ερμηνευτικό σχολιασμό του άρθρου 86Σ. Σημειώνεται πάντως ότι η έννοια της ασυλίας και του προνομίου είναι έννοια του δικαίου της Ένωσης, ενώ το εθνικό δίκαιο ορίζει τις περιπτώσεις εφαρμογής, και μάλιστα κατά τρόπο που α) συνάδει με τον Κανονισμό (π.χ. θεσπίζοντας διαδικασία άρσης) και β) δεν αποκλείει αναγκαία προκαταρκτικά μέτρα έρευνας (που δεν θίγουν το πρόσωπο του φορέα της ασυλίας).

* Το κείμενο, με ελαφρές βελτιώσεις και προσθήκη σημείωσης, αναδημοσιεύεται από την Εφημερίδα Παραπολιτικά, 20.12.2025.