Το Σύνταγμα σε δοκιμασία. Τιμητικός Τόμος για τα 30 χρόνια του Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου (επιστημονική επιμέλεια Ξ. Κοντιάδης – Γ. Α. Τασόπουλος), 2026, 650 σελ. E-book ελεύθερης πρόσβασης
,Το Ίδρυμα Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου – Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου και το e-ΠΟΛΙΤΕΙΑ παρουσιάζουν, σε μορφή e-book ελεύθερης πρόσβασης, τον συλλογικό τόμο με τίτλο «Το Σύνταγμα σε δοκιμασία. Τιμητικός τόμος για τα 30 χρόνια του Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου», με την επιστημονική επιμέλεια των Ξ. Κοντιάδη – Γ. Α. Τασόπουλου.
Τον Ιούλιο του 2025, το Ίδρυμα Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου – Κέντρο Ευρωπαϊκού υνταγματικού Δικαίου συμπλήρωσε τριάντα χρόνια επιστημονικής προσφοράς. Η επέτειος αυτή αποτέλεσε την αφορμή για την έκδοση του παρόντος τιμητικού τόμου, στον οποίο προσκλήθηκαν να συμβάλουν διακεκριμένοι ακαδημαϊκοί που έχουν συνδεθεί διαχρονικά με το έργο και τις δράσεις του Ιδρύματος.
Οι 31 πρωτότυπες πολιτειολογικές και νομικές συμβολές που συγκεντρώνονται στον τόμο οργανώνονται σε έξι θεματικά μέρη:
Πολιτειολογία και συνταγματική θεωρία, Συνταγματική ιστορία, Σύνταγμα των εξουσιών, Θεμελιώδη δικαιώματα, Ευρωπαϊκοί θεσμοί και Διοικητικό Δίκαιο.
Το 1995 ο Δημήτρης Θ. Τσάτσος αποφάσισε να περιβάλει με τη μορφή κοινωφελούς ιδρύματος τον επιστημονικό κοσμοπολιτισμό που διέκρινε την ακαδημαϊκή διαδρομή του. Ήταν η εποχή που η Ευρώπη έκανε άλματα προς τη διεύρυνση και την εμβάθυνση των ενωσιακών θεσμών και η Ελλάδα
πραγματοποιούσε σημαντικά βήματα εξευρωπαϊσμού με υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Το Ίδρυμα Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου – Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου απέκτησε νομική υπόσταση και ξεκίνησε την πολύπλευρη επιστημονική δράση του πριν από 31 χρόνια. Σκοπός του, να συμβάλει στην ενίσχυση του δημοκρατικού και κοινωνικού κράτους δικαίου, στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, καθώς και να συνδράμει τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης στην ανοικοδόμηση των συνταγματικών θεσμών τους. Επίσης, να προάγει τον
επιστημονικό διάλογο στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Στα τέλη της δεκαετίας του ’90 το Ίδρυμα συμβάλλει στην κατάρτιση νέων Συνταγμάτων, όπως τα Συντάγματα της Πολωνίας και της Αλβανίας, καταθέτει προτάσεις για την επίλυση του νομικού καθεστώτος του Κοσόβου, επικουρεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με δράσεις από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη μέχρι την Κεντρική Ασία. Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 τα ερευνητικά προγράμματα που υλοποιεί το Ίδρυμα επικεντρώνονται κυρίως στους τομείς της προστασίας των δικαιωμάτων, της αναβάθμισης της δικαστικής εξουσίας
και της αναδιοργάνωσης της δημόσιας διοίκησης.
Σε ένα περιβάλλον αυξημένων θεσμικών και κοινωνικών προκλήσεων, το Ίδρυμα συνεχίζει σήμερα να υπηρετεί με συνέπεια την αποστολή του: την
προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους δικαίου και τη βελτίωση της ποιότητας της δημοκρατικής διακυβέρνησης, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία παιδιών και ευάλωτων ομάδων καθώς και στα σωφρονιστικά συστήματα, τις συνθήκες κράτησης και
τα δικαιώματα κρατουμένων.
Με παρουσία σε περισσότερες από 25 χώρες, το Ίδρυμα έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο δίκτυο συνεργαζόμενων φορέων και εμπειρογνωμόνων, υλοποιώντας έργα που συνδυάζουν θεωρητική έρευνα, εφαρμοσμένη πολιτική ανάλυση και θεσμική τεχνογνωσία. Στόχος του είναι να συμβάλει ουσιαστικά
στη διαμόρφωση και την εφαρμογή πολιτικών δημοσίου ενδιαφέροντος και να ενισχύσει την ικανότητα κρατικών θεσμών, ανεξάρτητων αρχών και κοινωνικών φορέων να ανταποκριθούν στις σύγχρονες προκλήσεις.
Στις δραστηριότητες του Ιδρύματος περιλαμβάνονται, από τα πρώτα του κιόλας βήματα, η διοργάνωση διεθνών συνεδρίων, ημερίδων και εκπαιδευτικών σεμιναρίων, επιστημονικές εκδόσεις, ερευνητικά προγράμματα, μελέτες, συμβουλευτικές υπηρεσίες και παροχή θεσμικής τεχνογνωσίας στην
Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο. Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερα από 250 συνέδρια και επιστημονικές εκδηλώσεις, 500 σεμινάρια και 350 ερευνητικά προγράμματα και προγράμματα μεταφοράς θεσμικής τεχνογνωσίας.
Επίσης κυκλοφόρησαν περισσότερα από 200 βιβλία σε συνεργασία με τους εκδοτικούς οίκους Αντ. Ν. Σάκκουλα, Νομική Βιβλιοθήκη, Σάκκουλας, Παπαζήσης, Κριτική και Σιδέρης. Στα βιβλία αυτά περιλαμβάνονται η Κατ’ άρθρο ερμηνεία του Συντάγματος (2024), η Κατ’ άρθρο ερμηνεία της ΕΣΔΑ
(2021), οι σειρές Σύγχρονοι κλασικοί και Δοκίμια για την Πολιτική και το Σύνταγμα (εκδ. Παπαζήση), Συνταγματικό Δίκαιο στην Ευρώπη (εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα), Δίκαιο και δημόσιες πολιτικές (εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα).
Το Ίδρυμα πέτυχε να αντλήσει τους αναγκαίους πόρους για τη μόνιμη στέγαση, τις υποδομές και την κοινωφελή επιστημονική του δράση χάρη στην ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών, πιστοποιημένων με ISO-9001 και αναγνωρισμένων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και διεθνείς οργανισμούς.
Η συμβολή του Ιδρύματος στον τομέα των δικαιωμάτων ενισχύεται από την ανάληψη της ευθύνης του Εθνικού Σημείου Επαφής στο Δίκτυο για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα (FRANET), που συντονίζει ο Οργανισμός για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αναγνώριση της προσφοράς του Ιδρύματος στο πεδίο των δικαιωμάτων αποτελεί επίσης η συμμετοχή του, δια προσώπων που ορίζει, στην Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Επίσης σημαντική είναι η αναγνώριση του Ιδρύματος ως Επίσημου Εκπαιδευτικού Συνεργάτη της European Training Platform (ETP). Η συμμετοχή στην ETP θα αξιοποιείται για την ανάπτυξη νέων προγραμμάτων e-learning, εξειδικευμένες εκπαιδεύσεις σε θεσμικούς φορείς και τη δημιουργία πιστοποιημένων εκπαιδευτικών υπηρεσιών.
Ταυτόχρονα το Ίδρυμα αναπτύσσει δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών για τα δικαιώματά τους και για τη σημασία της συμμετοχής στις δημοκρατικές διαδικασίες. Στο πλαίσιο αυτό το 2019 δημιουργήθηκε το Παρατηρητήριο Συνταγματικών και Θεσμικών Εξελίξεων Syntagmawatch, με σκοπό να εξοικειώσει τους πολίτες με τη λειτουργία των θεσμών. Περισσότεροι από 1.000.000 μοναδικοί επισκέπτες συμμετέχουν στη διαδραστική ιστοσελίδα www.syntagmawatch.gr που εμπλουτίζεται καθημερινά με άρθρα, ειδικά αφιερώματα, βίντεο και μαθήματα για επίκαιρα
θεσμικά ζητήματα.
Επίσης, από το 2021, στον ιστότοπο www.epoliteia.gr στεγάζονται eBooks και το τριμηνιαίο ηλεκτρονικό περιοδικό δημοσίου δικαίου e-ΠΟΛΙΤΕΙΑ, με ελεύθερη πρόσβαση στο περιεχόμενό τους. Μέχρι σήμερα έχουν δημοσιευτεί πενήντα βιβλία, στα οποία περιλαμβάνονται τόσο πρωτότυπες μονογραφίες όσο και επανεκδόσεις παλαιότερων σημαντικών έργων, μεταξύ των οποίων τα κυριότερα έργα του Δημήτρη Θ. Τσάτσου. Εξάλλου το περιοδικό eΠΟΛΙΤΕΙΑ κυκλοφορεί ανελλιπώς από το 2022, έχοντας συμπληρώσει σήμερα είκοσι τεύχη.
Αξιοσημείωτη είναι επίσης η ηλεκτρονική έκδοση της κατ’ άρθρο ερμηνείας του Συντάγματος, η οποία είναι πλήρης, ανοικτής πρόσβασης, με τη συνεργασία έγκυρων επιστημόνων και ανανεώνεται τακτικά, χωρίς να χρειάζεται νέα έκδοση όπως στην έντυπη μορφή, αποτελώντας ένα εύχρηστο εργαλείο για όποιον θέλει να μελετήσει την ιστορία, την ερμηνεία και τα κύρια ζητήματα που τίθενται σε σχέση με τα διάφορα πεδία εφαρμογής του Συντάγματος.
Το Ίδρυμα επιδιώκει με τρόπο συστηματικό και συνεκτικό να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε το Σύνταγμα να συνεχίσει να έχει τη θέση που παραδοσιακά κατέχει στη συνείδηση των πολιτών και ευρύτερα στη δημόσια σφαίρα της χώρας μας, στο σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον και το διαδίκτυο,
με έμφαση στην ανοικτή πρόσβαση, την επικαιρότητα και αμεσότητα των παρεμβάσεων και τον έγκυρο σχολιασμό. Συγχρόνως οι δυνατότητες της ηλεκτρονικής δημοσίευσης προσφέρουν βήμα και σε νέους επιστήμονες οι οποίοι μελετούν το Σύνταγμα και θέλουν να μετάσχουν στον δημόσιο διάλογο για αυτό.
Τιμώντας τον ιδρυτή του, σε συνεργασία με το γερμανικό Ινστιτούτο Ευρωπαϊκών Συνταγματικών πιστημών Δημήτρης Τσάτσος του Πανεπιστημίου του Hagen, το Ίδρυμα απονέμει κάθε δύο χρόνια το βραβείο «Δημήτρης Τσάτσος» σε προσωπικότητες με σημαντική συμβολή στην προαγωγή της ευρωπαϊκής ιδέας, μεταξύ των οποίων ο πρώην Πρόεδρος της Ιταλίας Giorgio Napolitano, ο πρώην Πρόεδρος του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης Καθηγητής Βασίλειος Σκουρής, ο Καθηγητής Íñigo Méndez de Vigo y Montojo, πρώην Υπουργός Παιδείας, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Ισπανίας, ο Ομότιμος Καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου Albert Ludwigs του Φράιμπουργκ Wolfgang Reinhard, η Καθηγήτρια Συγκριτικού Συνταγματικού Δικαίου του Central European University, Renata Uitz, ο πρώην ευρωβουλευτής Elmar Brok και ο πρώην Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Klaus Hänsch.
Το Ίδρυμα απέκτησε επίσημα ειδικό συμβουλευτικό καθεστώς στο Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών (ECOSOC), καθιστώντας το έναν από τους λίγους ελληνικούς φορείς με θεσμοθετημένη δυνατότητα παρέμβασης στον διεθνή διάλογο για το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα
δικαιώματα και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η ιδιότητα αυτή επιτρέπει τη συμμετοχή στις διαδικασίες και συζητήσεις του ΟΗΕ, την υποβολή παρεμβάσεων και προτάσεων πολιτικής, τη συνδιοργάνωση εκδηλώσεων και τη διεθνή δικτύωση και συνεργασία.
Οι δραστηριότητες του Ιδρύματος αντανακλούν μια θεμελιώδη επιλογή: την επένδυση στη γνώση, τη θεσμική συνεργασία και τη δημιουργία πρακτικών λύσεων για σύνθετα δημόσια ζητήματα. Το Ίδρυμα συνεχίζει το έργο του με σαφή στρατηγικό προσανατολισμό, οργανωτική επάρκεια και φιλοδοξία για
ακόμη πιο ευρύ θεσμικό και κοινωνικό αντίκτυπο.
Η συνολική εικόνα των δραστηριοτήτων του Ιδρύματος αποτυπώνει τη σταθερή διεύρυνση του αντικτύπου του σε κρίσιμα πεδία της ευρωπαϊκής και διεθνούς πολιτικής: από την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων και την ενίσχυση του κράτους δικαίου έως τη δικαστική συνεργασία, τη μεταρρύθμιση σωφρονιστικών συστημάτων και τη στήριξη ευάλωτων ομάδων. Με υψηλής ποιότητας έρευνα, στοχευμένη εκπαίδευση, τεχνική υποστήριξη θεσμών και διακρατικές συνεργασίες, το Ίδρυμα συμβάλλει με συνέπεια στη διαμόρφωση πρακτικών λύσεων και πολιτικών παρεμβάσεων με ουσιαστικό και μετρήσιμο αποτέλεσμα. Ταυτόχρονα συνεχίζει να προσφέρει στον νομικό κόσμο της χώρας μας εναύσματα και προτάσεις σε επίκαιρα θεσμικά ζητήματα.
Τον Ιούλιο του 2025, με αφορμή τη συμπλήρωση 30 χρόνων από την ίδρυση του Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου – Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου, το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος αποφάσισε την έκδοση επετειακού Τιμητικού Τόμου, προσκαλώντας να συμβάλουν με
επιστημονικές μελέτες επιφανείς ακαδημαϊκούς, οι οποίοι έχουν συμμετάσχει ενεργά στις δράσεις του Ιδρύματος.
Εκ μέρους του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος ευχαριστούμε θερμά τους συγγραφείς του Τόμου αυτού, τόσο για τις πρωτότυπες επιστημονικές μελέτες που μας εμπιστεύτηκαν όσο και, ιδίως, για τη συνεισφορά τους στις δραστηριότητες του Ιδρύματος τα προηγούμενα 30 χρόνια. Με την ευκαιρία
αυτή ευχαριστούμε επίσης τα στελέχη, τους συνεργάτες και τους θεσμικούς εταίρους του Ιδρύματος για τη συμβολή τους στο έργο του.
