Πρακτικά εκδήλωσης του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, Πέμπτη 15 Ιουλίου 2010

Πρακτικά εκδήλωσης του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, Τρίτη 15 Ιουνίου 2010

Στη μελέτη του αυτή ο Κ. Γιαννόπουλος αναπλάθει με κριτική διάθεση και κίνητρο ιστοριοδίφη την ιδεολογική και πολιτική διαμάχη που είχε ο Κ. Τσάτσος, τις πρώτες δεκαετίας μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, με τρείς κεντρώους, όπως τους αποκαλεί διανοούμενους, τον Θεοτοκά, τον Ευ. Παπανούτσο και τον Φ. Βεγλερή. Με αφορμή την σκληρή διαμάχη τους μας θυμίζει τα ιστορικά γεγονότα της εποχής παραθέτοντας λεπτομέρειες και εξαντλητική τεκμηρίωση για πρόσωπα και πράγματα που διαδραμάτισαν σχετικό ρόλο.

Η απαγόρευση της παράστασης των Ορνίθων του Αριστοφάνη από τον τότε Υπουργό Προεδρίας Κ. Τσάτσο ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών το 1959 και έγινε αφορμή για οξύτατες αντικρουόμενες κρίσεις και επικρίσεις με άξονα την σχέση Εξουσίας και Τέχνης. Το ιστορικό αυτό γεγονός αναπλάθει ο Κ. Γιαννόπουλος, παραθέτοντας και σχολιάζοντας κριτικά υλικό της εποχής.

Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση παρατηρείται την τελευταία εικοσαετία μια ισχυρή τάση συνταγματικής μεταρρύθμισης, με σκοπό την ενίσχυση της αποκέντρωσης και της τοπικής αυτοδιοίκησης, τόσο σε ενιαία, παραδοσιακά, κράτη (Γαλλία) όσο και σε άλλα που μέχρι τώρα ανέπτυσσαν κεντρομόλες δυνάμεις (Βρετανία).

Aπό την αρμοδιότητα του δικαστή να προβαίνει σε έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων δεν συνάγεται και υποχρέωση αυτεπάγγελτου ελέγχου της συνταγματικότητας, όταν δεν συντρέχουν οι όροι του παραδεκτού μιας δικονομικής ενέργειας. Το αυτεπάγγελτο του ελέγχου είναι όρος δικονομικός και στοιχείο εσωτερικό του παρεμπίπτοντος ελέγχου.

Συμπληρώνονται αυτές τις μέρες δέκα χρόνια από τον θάνατο του Αριστόβουλου Μάνεση, το καλοκαίρι του 2000. Ήταν ο διαπρεπέστερος Έλληνας συνταγματολόγος της γενιάς του, ο οποίος σημάδεψε με το έργο, τη διδασκαλία και τον δημόσιο λόγο του τρεις, τουλάχιστον, γενιές νομικών της μεταπολεμικής περιόδου.

Με το άρθρο 1 του νόμου 3841/2010 τροποποιήθηκε η διαδικασία επιλογής των Προεδρείων των Ανωτάτων Δικαστηρίων με την παρεμβολή της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής, η οποία καλείται να διατυπώσει γνώμη επί της προεπιλογής υποψηφίων που κάνει ο Υπουργός Δικαιοσύνης. Η διοικητική Ολομέλεια του ΣτΕ θεώρησε, όταν κλήθηκε από τον Υπουργό να εκφέρει σχετική γνώμη, την τροποποίηση αντισυνταγματική και η διάσκεψη των Προέδρων δεν κατάφερε να διατυπώσει «γνώμη», επειδή τα κόμματα της Αντιπολίτευσης αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στη διαδικασία κρίνοντας το νόμο αντισυνταγματικό. Η μελέτη εξετάζει αναλυτικά τους λόγους αντισυνταγματικότητας και επισημαίνει τις αθέλητες θεσμικές και πολιτικές παρενέργειες του νόμου.

Οι πρόσφατες αποφάσεις του ΔΕΕ για το δικτυακό στοίχημα, με όχημα τον έλεγχο της αναλογικότητας των μέτρων περιορισμού των οικονομικών ελευθεριών, φανερώνουν την εγκράτεια του δικαστή για θέματα που άπτονται ηθικών, θρησκευτικών και πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων, καταλείποντας στα κράτη μέλη τη θέση της δικής τους «κλίμακας αξιών».

Το ποιοι είναι και ποιοι δεν είναι πολίτες μιας χώρας είναι θέμα που ανήκει στον πυρήνα της κυριαρχίας του κάθε κράτους. Έτσι, κι εμείς ως Έλληνες συζητάμε σήμερα αν το να δώσουμε δικαίωμα ψήφου και ιθαγένειας στους αλλοδαπούς που «φιλοξενούμε», ή σε κάποιους έστω από αυτούς, είναι κάτι που πράγματι θέλουμε, μας συμφέρει ή μας αρέσει. Το θέμα όμως δεν είναι αν το δημόσιο συμφέρον ή η όποια μεταφυσική ουσία του γένους επιβάλλουν πρακτικά ή επιτρέπουν να κάνουμε τους αλλοδαπούς Έλληνες, αλλά το αν υπάρχουν λόγοι δεσμευτικοί, λόγοι δικαιοσύνης για τους οποίους πρέπει να το κάνουμε, ασχέτως συμφέροντος ή εθνοφοβικών ιδεοληψιών. Τέτοιοι λόγοι πιστεύω ότι υπάρχουν και απορρέουν όχι από κάποια υπερβατική ηθική, αλλά από το ίδιο το δημοκρατικό μας πολίτευμα και το Σύνταγμά του.

Παρά την αναφορά σε ‘πολίτες’ στο κείμενο των συνταγματικών διατάξεων περί κοινωνικών δικαιωμάτων, τα τελευταία κατοχυρώνονται όχι μόνο για τους Έλληνες υπηκόους, αλλά για τον καθένα που φέρει την κοινωνική ιδιότητα του πολίτη, δηλαδή για κάθε μέλος του κοινωνικού συνόλου. Φορείς των κοινωνικών δικαιωμάτων είναι έτσι όλοι όσοι διαβιούν στην Ελλάδα και συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή, κατά συνέπεια και οι νομίμως διαμένοντες αλλοδαποί. Αυτό καθιστά επιβεβλημένη την αναθεώρηση των κρατικών πολιτικών όσον αφορά την πρόσβαση των αλλοδαπών μεταναστών σε κοινωνικές υπηρεσίες. Περαιτέρω, στοιχειώδεις κοινωνικές υπηρεσίες που να διασφαλίζουν την επιβίωσή τους δικαιούνται όλοι όσοι βρίσκονται στην ελληνική επικράτεια, επομένως ακόμη και οι αλλοδαποί χωρίς νόμιμη διαμονή.

Τα πολιτικά δικαιώματα είναι ιστορικά προσδιορισμένα δικαιώματα. Η παροχή δικαιώματος ψήφου στους μετανάστες αποτελεί εξέλιξη των πολιτικών δικαιωμάτων που ανταποκρίνεται στα νέα δεδομένα των σύγχρονων κοινωνιών και όχι αλλοίωση αυτών των δικαιωμάτων. Σε αντίθεση με το δικαίωμα ψήφου στις βουλευτικές εκλογές, το δικαίωμα ψήφου στις τοπικές εκλογές δεν προϋποθέτει την ελληνική ιθαγένεια. Η χορήγηση του δικαιώματος ψήφου στους μετανάστες δεν επηρεάζει τη διαμόρφωση της γενικής πολιτικής της χώρας, δεδομένου ότι οι Ο.Τ.Α. είναι προεχόντως όργανα δημόσιας διοίκησης.

Ο δικαστικός έλεγχος των μέτρων οικονομικής πολιτικής δεν είναι ανεξάρτητος από το οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον και, πιο συγκεκριμένα, από τις κρατούσες σε κάθε εποχή οικονομικο-πολιτικές αντιλήψεις. Σε μια πρώτη περίοδο, την «κρατοκεντρική» (1975-1990), η κρατούσα αντίληψη επιφυλάσσει στο κράτος κεντρικό ρόλο εντός του οικονομικού πεδίου. Το κρίσιμο νομολογιακό σώμα της περιόδου αυτής συγκροτούν αποφάσεις με τις οποίες ελέγχεται η συνταγματικότητα μέτρων έντονου κρατικού παρεμβατισμού. Με συμβατικό ορόσημο το 1990 εισερχόμαστε σε μια δεύτερη περίοδο, την «αγορακεντρική», με κύριο χαρακτηριστικό το «άνοιγμα» στην αγορά και τον ελεύθερο ανταγωνισμό. Οι αποφάσεις με τις οποίες ελέγχεται η συνταγματικότητα των σχετικών μέτρων δίνουν το στίγμα στην περίοδο αυτή. Μια τρίτη περίοδος και ένα νέο οικονομικο-πολιτικό υπόδειγμα, «διορθωτικό» του προηγούμενου, έχουν αρχίσει να αναδύονται τα τελευταία χρόνια, μια εξέλιξη που φαίνεται πως αποτυπώνεται και στη νομολογία

H συμμετοχή αλλοδαπών στις εκλογές της τοπικής αυτοδιοίκησης σύμφωνα με τον ν. 3838/2010 εξετάζεται ενόψει της αρχής της καθολικότητας της ψήφου, καθώς και του περιορισμού που θέτει η διάταξη του άρθρου 4 παρ. 4 Σ. Όσον αφορά το δικαίωμα του εκλέγειν, από το Σύνταγμα δεν προκύπτει ότι, για τις εκλογές της τοπικής αυτοδιοίκησης, αυτό συναρτάται με την ελληνική ιθαγένεια. Όσον αφορά το δικαίωμα του εκλέγεσθαι, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες της διαδικασίας επιλογής των μελών των δημοτικών συμβουλίων, απόρροια του ιδιαίτερου χαρακτήρα του δημοτικού συμβουλίου, ως οργάνου των Ο.Τ.Α αλλά ταυτόχρονα και ως αντιπροσώπευσης της βούλησης ενός ειδικού εκλογικού σώματος.