Το Έκτακτο Ειδικό Τέλος Ηλεκτροδοτούμενων Δομημένων Επιφανειών δεν αποτελεί νέο πάγιο φόρο, αλλά έκτακτο μέτρο προς αντιμετώπιση ιδιαιτέρως σοβαρού, κατά την εκτίμηση του νομοθέτη, δημοσιονομικού προβλήματος. Προστιθέμενο στις έκτακτες φορολογίες που επιβλήθηκαν την τελευταία τριετία συνεπάγεται μεν αυξημένη φορολογική επιβάρυνση των πολιτών, όμως υπό τις δεδομένες συνθήκες συνιστά ανεκτό περιορισμό της περιουσίας (μειοψ.). Η ανάθεση της εισπράξεώς του σε μη κρατικά όργανα (ΔΕΗ και εναλλακτικοί πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας) δεν αντίκειται στην αρχή της διακρίσεως των εξουσιών, εφ’ όσον τα όργανα αυτά περιορίζονται στο έργο της απλής εισπράξεως βεβαιωμένων φόρων και δεν εξοπλίζονται περαιτέρω με μέσα αναγκαστικής εκτελέσεως (μειοψ.). Ωστόσο, η θεσπιζόμενη δυνατότητα της ΔΕΗ και των εναλλακτικών παρόχων να προβαίνουν σε διακοπή της παροχής ηλεκτρικού ρεύματος προς τον καταναλωτή συνιστά μη επιτρεπτή παρέμβαση του νομοθέτη σε όρους συνεστημένης σύμβασης, ενώ επίσης άγει σε αναίρεση της καθολικότητας της παροχής υπηρεσιών κοινωφελούς δικτύου για λόγο που δεν είναι συναφής με την εν λόγω παροχή και, ως εκ τούτου, αντίκειται στο Σύνταγμα (μειοψ.).

Στο άρθρο αυτό εξετάζεται η πρόσφατη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο ζήτημα της σύγκρουσης μεταξύ της ιδιωτικότητας δημοσίων προσώπων και ελευθερίας της έκφρασης και του τύπου, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ειδικότερα, εξετάζονται οι υποθέσεις Mosley και MGN Ltd κατά Ηνωμένου Βασιλείου (2011) και η επίδρασή τους στη βρετανική έννομη τάξη αλλά και στη νομολογία του ΕΔΔΑ. Όπως υποστηρίζεται, οι υποθέσεις αυτές συνιστούν μια τομή στην υψηλή προστασία που το ΕΔΔΑ παρέχει στην ελευθερία της έκφρασης (άρθρο 10 ΕΣΔΑ), η οποία οφείλεται στις νέες διακινδυνεύσεις που ο ψυχαγωγικός τύπος και οι paparazzi εγκυμονούν για την ιδιωτικότητα των δημοσίων προσώπων. Τέλος, αντί συμπεράσματος, προτείνονται πέντε θεμελιακές αρχές για τη στάθμιση μεταξύ ελευθερίας της έκφρασης και του τύπου και ιδιωτικότητας, ειδικότερα στις περιπτώσεις δημοσίων προσώπων. Αναδημοσίευση από το περιοδικό ‘Το Σύνταγμα’ (ΤοΣ) 1/2011

Η δεκαοκτάμηνη πρακτική άσκηση που προηγείται της συμμετοχής στις εξετάσεις για τη λήψη άδειας άσκησης επαγγέλματος δικηγόρου συνιστά προπαρασκευαστικό στάδιο για την πρόσβαση σε «νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα» και καταλαμβάνεται από τις ρυθμίσεις του πρωτογενούς ενωσιακού δικαίου. Ως «αλλοδαπό πτυχίο αναγνωρισμένο ομοταγούς Πανεπιστημίου», το οποίο προβλέπει ο Κώδικας Δικηγόρων ως προϋπόθεση για την εγγραφή στα μητρώα ασκουμένων του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου, νοείται το σύνολο των επαγγελματικών προσόντων (αλλοδαπός τίτλος σπουδών, γνώσεις, επαγγελματική πείρα) που αποκτήθηκαν σε κράτος μέλος της Ένωσης (Μ. Βρετανία) και παρέχουν τη δυνατότητα στον ενδιαφερόμενο να πραγματοποιήσει την πρακτική άσκηση σε εκείνο το κράτος μέλος. Οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους υποδοχής οφείλουν να προβούν σε συγκριτική αξιολόγηση του συνόλου των επαγγελματικών προσόντων με το ημεδαπό πτυχίο Νομικής, χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να εξαρτούν την επαγγελματική αναγνώριση του τίτλου σπουδών από την ακαδημαϊκή του αναγνώριση. Αντίθετη μειοψηφία. Δεκτή η αίτηση ακύρωσης κατά της σιωπηρής απόρριψης από τον Δικηγορικό Σύλλογο του αιτήματος της ενδιαφερόμενης να εγγραφεί στα μητρώα ασκουμένων δυνάμει τίτλου σπουδών βρετανικού πανεπιστημίου καθώς και της εγγραφής της στα μητρώα ασκουμένων βρετανικού Δικηγορικού Συλλόγου.

Η δεκαοκτάμηνη πρακτική άσκηση που προηγείται της συμμετοχής στις εξετάσεις για τη λήψη άδειας άσκησης επαγγέλματος δικηγόρου συνιστά προπαρασκευαστικό στάδιο για την πρόσβαση σε «νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα» και υπάγεται στις ρυθμίσεις του πρωτογενούς ενωσιακού δικαίου. Ως «αλλοδαπό πτυχίο αναγνωρισμένο ομοταγούς Πανεπιστημίου», το οποίο προβλέπει ο Κώδικας Δικηγόρων ως προϋπόθεση για την εγγραφή στα μητρώα ασκουμένων του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου, νοείται το σύνολο των επαγγελματικών εκείνων προσόντων (αλλοδαπός τίτλος σπουδών, γνώσεις, επαγγελματική πείρα) που αποκτήθηκαν σε κράτος μέλος της Ένωσης και παρέχουν τη δυνατότητα στον ενδιαφερόμενο να πραγματοποιήσει την πρακτική άσκηση σε εκείνο το κράτος μέλος. Οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους υποδοχής οφείλουν να προβούν σε συγκριτική αξιολόγηση του συνόλου των επαγγελματικών προσόντων με το ημεδαπό πτυχίο Νομικής, χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να εξαρτούν την επαγγελματική αναγνώριση του τίτλου σπουδών από την ακαδημαϊκή του αναγνώριση. Αντίθετη μειοψηφία. Δεκτή η αίτηση ακύρωσης κατά της παράλειψης οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας την οποία συνιστά η σιωπηρή άρνηση του Δικηγορικού Συλλόγου να χορηγήσει πιστοποιητικό πραγματοποίησης άσκησης. Εφόσον ο αιτών είχε ήδη εγγραφεί ως ασκούμενος δικηγόρος, επικαλούμενος πτυχίο Νομικής γαλλικού πανεπιστημίου, ο Δικηγορικός Σύλλογος δεν δύναται να εξετάσει, κατά το στάδιο της ολοκλήρωσης της πρακτικής άσκησης και της χορήγησης του σχετικού πιστοποιητικού, λόγους αναγόμενους στην ακαδημαϊκή ισοτιμία του πτυχίου. Η προβολή, παρεμπιπτόντως, λόγων που αφορούν στο κύρος του τίτλου μπορεί να γίνει μονάχα στο πλαίσιο ανάκλησης της (παράνομης) εγγραφής του αιτούντος στον Σύλλογο.

Στο άρθρο 14 παρ. 9 εδ. ε Συντ. καθιερώνεται απόλυτο κώλυμα για τους επιχειρηματίες που αναπτύσσουν επιχειρηματική και διευθυντική επαγγελματική δραστηριότητα είτε στο χώρο των ΜΜΕ είτε στο χώρο των δημοσίων έργων, να δραστηριοποιούνται, αντίστοιχα, και στον άλλο. Το συνταγματικώς δε θεσπισθέν αυτό κώλυμα ο κοινός νομοθέτης δεν μπορεί να το άρει μέσω της πρόβλεψης «ειδικότερων» ρυθμίσεων, επί τη βάσει της εξουσιοδοτήσεως, που του παρέχεται με το τελευταίο εδάφιο της διατάξεως αυτής. Αντίθετη και παραλλάσσουσα μειοψηφία.. Και τούτο διότι το τεκμήριο αυτό θεσπίζεται ως μαχητό, υπό την έννοια ότι στα ως άνω μνημονευόμενα πρόσωπα παρέχεται η δυνατότητα να ανταποδείξουν ότι ενεργούν, στην προκείμενη περίπτωση, αυτοτελώς και για ίδιο λογαριασμό, ασκούντες την περί ης πρόκειται δραστηριότητα (σύναψη με το Δημόσιο συμβάσεως έργου, προμήθειας ή υπηρεσιών) αποκλειστικώς προς ίδιον συμφέρον. Αντίθετη και παραλλάσσουσες μειοψηφίες. Συνεπώς, οι διατάξεις του άρθρου 2 παρ. 2 περ. α και 3 παρ. 2 του ν. 3021/2002, κατά το μέρος που με αυτές ορίζεται ότι οι συγγενείς ιδιοκτήτη, βασικού μετόχου κ.λπ. επιχειρήσεως μέσων ενημέρωσης δεν λογίζονται ως παρένθετα αυτών πρόσωπα, αν αποδείξουν ότι διαθέτουν οικονομική αυτοτέλεια, σε σχέση με τα προαναφερθέντα στελέχη επιχειρήσεως μέσων ενημέρωσης, αντίκεινται στην ανωτέρω συνταγματική διάταξη. Αντίθετη μειοψηφία. Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, η προσβαλλόμενη απόφαση του ΕΣΡ, εκδοθείσα επί τη βάσει των αντισυνταγματικών, κατά τα ανωτέρω, διατάξεων του ν. 3021/2002, θα ήταν, καταρχήν, ακυρωτέα, κατ’ αποδοχή σχετικού λόγου ακυρώσεως. Αντίθετη μειοψηφία. Το δικαστήριο, όμως, οφείλει, περαιτέρω, να ερευνήσει αυτεπαγγέλτως αν οι προαναφερθείσες διατάξεις του εθνικού δικαίου, που διέπουν την υπό κρίση υπόθεση, είναι συμβατές με τους κανόνες του ενωσιακού δικαίου. Κρίνεται δε λυσιτελής η εξέταση του σχετικού ζητήματος στην παρούσα υπόθεση κυρίως χάριν της αρχής της οικονομίας της δίκης. Ειδικότερη γνώμη πλειοψηφίας και αντίθετη μειοψηφία. Μάλιστα, το ζήτημα του συμβατού του άρθρου 14 παρ. 9 του Συντάγματος προς τους κανόνες του ενωσιακού δικαίου πρέπει να εξετασθεί σε σχέση τόσο με το πέμπτο όσο και με το έκτο εδάφιο αυτού. Αντίθετη μειοψηφία. Ειδικότερα, από την εξέταση, αρχικά, της συμβατότητας της κρίσιμης εθνικής νομοθεσίας με το παράγωγο ενωσιακό δίκαιο κρίνεται, κατά πλειοψηφία, ότι ο κανόνας της προαναφερθείσας συνταγματικής διάταξης, όπως αυτός εξειδικεύεται, κατά τις λεπτομέρειες του, με τις διατάξεις των άρθρων 2 και 3 του ν. 3021/2002, φαίνεται να θεσπίζει, πέραν των περιοριστικά προβλεπομένων από το άρθρο 24 της οδηγίας 93/37/ΕΟΚ και κατά παράβαση αυτού, έναν ακόμη λόγο αποκλεισμού υποψηφίων αναδόχων από τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων, σχετικών με δημόσια έργα.. Υποβάλλεται, συνεπώς, στο ΔΕΚ σχετικό προδικαστικό ερώτημα περί του αν είναι περιοριστικός ή όχι ο χαρακτήρας της απαρίθμησης των λόγων αποκλεισμού εργοληπτών δημοσίων έργων του άρθρου 24 της Οδηγίας 93/37/ΕΟΚ. προδικαστικό ερώτημα, με το εξής περιεχόμενο: υπό την εκδοχή ότι η μνεία λόγων αποκλεισμού εργοληπτών στο προαναφερθέν άρθρο της Οδηγίας δεν είναι περιοριστική, διάταξη (όπως οι κρίσιμες εθνικές) θεσπίζουσα τα επίμαχα ασυμβίβαστα για λόγους προστασίας της διαφάνειας των κρατικών οικονομικών λειτουργιών, εξυπηρετεί σκοπούς συμβατούς με τις γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου και συμβιβάζεται με την ευρωπαϊκή αρχή της αναλογικότητας; Τέλος, και ενόψει σχετικής νέας διάστασης των γνωμών μεταξύ των μελών του δικαστηρίου, τίθεται υπόψη του ΔΕΚ και τρίτο προδικαστικό ερώτημα, ως ακολούθως: εάν γίνει δεκτό ότι η μνεία των λόγων αποκλεισμού είναι περιοριστική ή είναι ενδεικτική και το δεύτερο ερώτημα απαντηθεί αρνητικά, η παραπάνω Οδηγία παραβιάζει τις γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου περί προστασίας του ανταγωνισμού και της διαφάνειας και την αρχή της επικουρικότητας; Αναβάλλεται η οριστική κρίση της υποθέσεως, μέχρις εκδόσεως αποφάσεως του ΔΕΚ επί των προδικαστικών ερωτημάτων.

Κρίθηκε ομόφωνα συνταγματική η διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 12 του Ν. 3457/2006, με την οποία θεσπίζονται και πάλι πληθυσμιακά κριτήρια κατά τη χορήγηση άδειας ίδρυσης φαρμακείου. Η διάταξη αυτή δεν αντίκειται στην παρ. 1 του άρθρου 5 του Συντάγματος που εγγυάται την επαγγελματική ελευθερία, καθώς ο περιορισμός επιβλήθηκε για λόγους αναγόμενους στην προστασία της δημόσιας υγείας. Επιβλήθηκε, στα πλαίσια της, κατά τα άρθρα 21 παρ. 3 και 22 παρ. 5 του Συντάγματος, μέριμνας του Κράτους για την υγεία των πολιτών – για την οποία οφείλει να μεριμνά και προληπτικώς – και την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων, αφ’ ενός μεν για λόγους προστασίας της δημοσίας υγείας και αφ’ ετέρου για λόγους προστασίας των διαθεσίμων για την υγειονομική περίθαλψη από το Δημόσιο και τους οργανισμούς κοινωνικής ασφαλίσεως οικονομικών πόρων. Είναι δε σύμφωνος με την αρχή της αναλογικότητας, διότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι προδήλως απρόσφορος για την επίτευξη των επιδιωκομένων από τις διατάξεις του νόμου σκοπών, ούτε υπερβαίνει το αναγκαίο για την επίτευξη των εν λόγω σκοπών μέτρο ή τα επιβαλλόμενα από την αρχή της αναλογικότητας όρια. Περαιτέρω, ο περιορισμός δεν προσκρούει στις ρυθμίσεις του ενωσιακού δικαίου για την ελευθερία εγκατάστασης. Παραπομπή του ζητήματος στην Ολομέλεια.

Κρίθηκε κατά πλειοψηφία αντισυνταγματική η διάταξη του άρθρου 2 του Ν. 1963/1991 με την οποία θεσπίζονται πληθυσμιακά κριτήρια για τη χορήγηση άδειας ίδρυσης φαρμακείου. Ο συγκεκριμένος περιορισμός αντίκειται στην παρ. 1 του άρθρου 5 του Συντάγματος που εγγυάται την επαγγελματική ελευθερία, καθώς το μέτρο αποσκοπεί στην εξασφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας των ήδη λειτουργούντων φαρμακείων και δεν συνδέεται με την προστασία της δημόσιας υγείας. Αντίθετη μειοψηφία

Κρίθηκε ομόφωνα αντισυνταγματικό το πλέγμα των διατάξεων των άρθρων 2 και 3 του ν. 3021/2002 με τα οποία καθιερωνόταν απόλυτη και γενική απαγόρευση σύναψης δημοσίων συμβάσεων κατηγορίας προσώπων, που συνδέονταν ιδιοκτησιακά, επιχειρηματικά ή διευθυντικά με Επιχειρήσεις Μέσων Ενημέρωσης. Κρίθηκε συγκεκριμένα αντισυνταγματική, ως αντίθετη στην αρχή της αναλογικότητας, νοουμένης ως θεμελιώδους αρχής τόσο του εθνικού όσο και του κοινοτικού δικαίου, η προαναφερόμενη νομοθετική πρόβλεψη, επειδή καθιέρωνε με τη μορφή αμάχητου τεκμηρίου επαγγελματικό ασυμβίβαστο που οδηγούσε στην απαγόρευση σύναψης δημόσιων συμβάσεων από τα προαναφερόμενα πρόσωπα και στην ακύρωση των εν λόγω συμβάσεων. Η κρίση για την αντισυνταγματικότητα της κρίσιμης ρύθμισης, που συγκροτούνταν από ένα ολόκληρο πλέγμα διατάξεων, βασίστηκε στη σύμφωνη με το κοινοτικό δίκαιο ερμηνεία των διατάξεων του άρθρου 14 παρ. 9 του Συντάγματος. Η υποχρέωση εναρμονισμένης με το κοινοτικό δίκαιο ερμηνείας της συγκεκριμένης συνταγματικής διάταξης στηρίχθηκε τόσο στη βούληση του αναθεωρητικού νομοθέτη όσο και στην ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 28 του Συντάγματος, από την οποία προκύπτει η υποχρέωση εναρμόνισης των συνταγματικών διατάξεων με τους κανόνες του κοινοτικού δικαίου. Αν ερμηνευτούν υπό το πρίσμα αυτό οι διατάξεις του άρθρου 14 παρ.9 Σ. αναγνωρίζουν μεν στον κοινό νομοθέτη να καθορίζει με ευχέρεια αυτός κατά τη θέσπιση των «ειδικοτέρων ρυθμίσεων» τα αναγκαία και πλέον πρόσφορα κατά την εκτίμησή του μέτρα εν όψει των εξελισσόμενων κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών και των πολιτικών του εκτιμήσεων, καθώς και των υποχρεώσεων της Χώρας ως μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέτρα, τηρώντας όμως απαρέγκλιτα την αρχή της αναλογικότητας. Ακυρώνεται η προσβληθείσα με αίτηση ακυρώσεως απόφαση του ΕΣΡ επειδή βασίστηκε στην αντισυνταγματική ρύθμιση των διατάξεων των άρθρων 2 και 3 του ν. 3021/2002.