Ι. Το Σύνταγμα, οι πολιτικοί δρώντες και η εγκατάσταση μιας σχέσης πολιτικής ευθύνης στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία Η αναζήτηση της πολιτικής ευθύνης των υπουργών στην Ελλάδα (1975-2025) γέννησε πολιτικές αντιπαραθέσεις, κοινοβουλευτικές συγκρούσεις[1]  και, στην αρχή τον θυμό, μετέπειτα την αδιαφορία των πολιτών. Σε ό,τι αφορά το συνταγματικό δίκαιο, αποτελεί ένα από τα πεδία όπου τίθεται σε… Read More: Η  πολιτική ευθύνη της κυβέρνησης ανάμεσα στους συνταγματικούς κανόνες και… »

Το πρώτο ερώτημα που τίθεται σε κάθε, σχεδόν, συζήτηση σχετικά με την αναθεώρηση του Συντάγματος είναι αν η αναθεώρηση θα μπορέσει να ολοκληρωθεί από την επόμενη Βουλή, που είναι κατ’ άρθρο 110 §3 Συντ. η αρμόδια να το πράξει. Και αυτό, επειδή –από τις τρέχουσες δημοσκοπήσεις σε συνάρτηση με τις σχετικές δηλώσεις των κομμάτων (και… Read More: Μεταβίβαση της αναθεωρητικής λειτουργίας στη μεθεπόμενη Βουλή; »

Πρόλογος Η περίοδος μετά την Εθνεγερσία της 25ης Μαρτίου 1821 και έως την ίδρυση του Νεότερου Ελληνικού Κράτους με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830 χαρακτηρίζεται, τουλάχιστον υπό θεσμικοπολιτική έποψη, ιδίως από τον αποκαλούμενο «συνταγματισμό»  των Ελλήνων και την συνακόλουθη τάση κατοχύρωσης, προεχόντως μέσω των Συνταγμάτων της περιόδου αυτής, των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Βεβαίως,… Read More: Τα Θεμελιώδη Δικαιώματα του Ανθρώπου στα Συντάγματα της περιόδου της… »

Ι. Ποια είναι η αναθεωρητική Βουλή; Έχει συζητηθεί το ερώτημα, εάν η παρούσα Βουλή προτείνει την αναθεώρηση του Συντάγματος και η επόμενη Βουλή, η Βουλή δηλαδή που θα προκύψει μετά τις εκλογές, διαλυθεί αμέσως, σε μία ή δύο μέρες, λόγω της αδυναμίας της να αναδείξει κυβέρνηση, ποια θα είναι η αναθεωρητική Βουλή. Θα είναι η… Read More: Αναθεωρητική είναι η επόμενη των εκλογών Βουλή * »

Είναι φανερό ότι η συνταγματική αναθεώρηση, που εξαγγέλθηκε πρόσφατα από την κυβέρνηση, έχει πάρει εξ αρχής μια παράξενη πορεία, με κύριο χαρακτηριστικό την θεσμική ελαφρότητα της σχετικής συζήτησης και με πιθανότερη κατάληξη τον εκτροχιασμό της. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι το τελευταίο διάστημα υπάρχουν όλο και περισσότερα δημοσιεύματα και σκίτσα που παρωδούν την όλη διαδικασία,… Read More: Αναθεώρηση ή… «Επιθεώρηση»; »

Πρόλογος Σε μία εποχή, κατά την οποία οι εκ μέρους των κρατικών οργάνων παραβιάσεις των αρχών του Κράτους Δικαίου και, επέκεινα, της Αρχής της Νομιμότητας διευρύνονται και επιδεινώνονται, τόσο λόγω του όγκου όσο και λόγω του πολλαπλασιασμού της κατά κανόνα οιονεί υποδόριας εμφάνισης των ως άνω παραβιάσεων, η πρόσφατη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας φαίνεται… Read More: Αποφασιστικά βήματα της νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας [ΣτΕ (Ολ.)… »

Ι  Το Σύνταγμα της Ελλάδας είναι αυστηρό. Για την αναθεώρησή του απαιτείται η πλήρωση συγκεκριμένων τυπικών, ιδίως χρονικών και αριθμητικών, και ουσιαστικών, η εξαίρεση όσων διατάξεών του αναφέρονται ρητά ή εκείνων που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος ως προεδρευόμενης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και, προϋποθέσεων. Η αναθεωρητική διαδικασία μπορεί να εκκινήσει με πρόταση πενήντα… Read More: Η αναθεωρητική διαδικασία και η διάλυση της Βουλής* »

Πριν καν ξεκινήσει επισήμως, δηλαδή σύμφωνα με το Σύνταγμα (άρθρο 110 παρ. 2), η αναθεωρητική διαδικασία, ξεκίνησαν ήδη να συζητούνται τα διάφορα σενάρια για την τύχη αυτής της αναθεώρησης. Τα σενάρια αυτά είναι αφενός νομικά και αφετέρου πολιτικά. Ξεκινάω με τα νομικά ζητήματα. Στην υποθετική περίπτωση, κατά την οποία στην επόμενη Βουλή δεν προκύψει Κυβέρνηση,… Read More: Κινδυνεύει να «καεί» η αναθεώρηση του Συντάγματος που εκκολάπτεται; »

Ο Αντώνης Μανιτάκης επηρέασε τις ζωές πολλών από εμάς. Υπήρξε ο δάσκαλος που με το φλογερό του μάθημα, το πρώτο εξάμηνο, στο κατάμεστο αμφιθέατρο της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ, ενέπνευσε την επιθυμία μας για το συνταγματικό δίκαιο. Ήταν πάντοτε αφοσιωμένος στη διδασκαλία, εκεί που, καθώς έλεγε, δεν χωρούν συμβιβασμοί: ή σου αρέσει και «το έχεις»… Read More: Ένας μεγάλος δάσκαλος της Μεταπολίτευσης »

Ο Αντώνης Μανιτάκης μας άφησε το βράδυ της Τρίτης 17 Φεβρουαρίου 2026. Εδώ και δύο εβδομάδες ήταν γνωστή στον στενό κύκλο των συναδέλφων και των φίλων του η μάχη που έδινε με την υγεία του, όλοι όμως ελπίζαμε ότι θα τα καταφέρει και θα συνέχιζε για καιρό ακόμα αυτό που έκανε σε όλη του τη… Read More: Στη μνήμη του Αντώνη Μανιτάκη »

Στις 18 Φλεβάρη 2026 η επιστημονική κοινότητα των συνταγματολόγων έχασε ένα εξέχον μέλος της. Μια γενιά δικαστών, δικηγόρων και νεότερων ακαδημαϊκών έχασε τον δάσκαλο που της ενέπνευσε αγάπη για το δίκαιο και ενθουσιασμό για την Δημοκρατία. Ο Όμιλος «Αριστόβουλος Μάνεσης» έχασε τον επίτιμο Πρόεδρό του, που οραματίστηκε και σχεδίασε ένα τόπο διαλόγου και αντιπαραθέσεων για… Read More: Αποχαιρετισμός στον Αντώνη Μανιτάκη, Ομότιμο καθηγητή της Νομικής Σχολής του Α.Π.Θ… »

Ο Τομέας Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ αποχαιρετά με βαθιά θλίψη τον Ομότιμο Καθηγητή Αντώνη Μανιτάκη. Αγαπημένος και φωτεινός δάσκαλος, εμπνευσμένος και αφοσιωμένος επιστήμονας, καίριος και επιδραστικός στον δημόσιο λόγο, ο Αντώνης Μανιτάκης συμβολίζει μια ολόκληρη εποχή για το συνταγματικό δίκαιο στη Μεταπολίτευση. Ενσάρκωσε και μετέδωσε, με το έργο και… Read More: Αποχαιρετισμός στον Αντώνη Μανιτάκη »

Ι. Αρχίζω με μία στοιχειώδη, νομικώς, ερμηνευτική παρατήρηση: Κάθε κανόνας δικαίου -πολλώ μάλλον κάθε κανόνας δικαίου του Συντάγματος, καθ’ ό μέτρο αυτό έχει υπέρτερη τυπική ισχύ ως βάση και κορυφή της όλης Έννομης Τάξης-  ερμηνεύεται κατ’ εξοχήν με βάση την τελεολογική ερμηνευτική μέθοδο.  Ήτοι την μέθοδο, στο πλαίσιο της οποίας ο κανόνας δικαίου ερμηνεύεται προεχόντως… Read More: Ως δεύτερη, αναθεωρητική, Βουλή νοείται μόνον εκείνη που μετά τις… »