Χαράλαμπος Κουρουνδής, Το Σύνταγμα και η Αριστερά. Από τη “βαθιά τομή” του 1963 στο Σύνταγμα του 1975, Νήσος 2018

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:

Δεν υπάρχει Σύνταγμα άμοιρο της οικονομικής και πολιτικής συνθήκης που το γεννάει. Η αναπόφευκτη αυτή πραγματικότητα ζωγραφίζεται ανάγλυφα στις σελίδες του βιβλίου, στις οποίες παρελαύνουν όλες οι κρίσιμες στιγμές που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη ιστορία και φόρεσαν τον μανδύα νομικών διατάξεων. Από την όξυνση των κοινωνικών και πολιτικών συγκρούσεων στην οποία προσπάθησε να απαντήσει η «βαθεία τομή» του Κ. Καραμανλή μέχρι την κορύφωση του «διακεκομμένου ελληνικού Μάη» στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης που καθόρισε ότι το Σύνταγμα του 1975 δεν θα αποτελούσε ευθεία συνέχεια της μετεμφυλιακής «καχεκτικής δημοκρατίας», κάθε λέξη του Συντάγματος πέρασε διά πυρός και σιδήρου. Η Αριστερά έπαιξε τον ρόλο του Ιανού σε αυτή την ιστορία· ένα ρόλο διεκδίκησης και κατακτήσεων, αλλά και νομιμοποίησης της κατεστημένης εξουσίας.

Διατηρώντας με αξιοσημείωτη ακρίβεια λεπτές ισορροπίες μεταξύ διαφορετικών επιστημονικών πεδίων, ο Χαράλαμπος Κουρουνδής κατόρθωσε να πετύχει στο ακέραιο τον εξαιρετικά φιλόδοξο στόχο της μελέτης του και να καλύψει ένα μεγάλο κενό της βιβλιογραφίας του Συνταγματικού Δικαίου και της Συνταγματικής Ιστορίας.

Ακρίτας Καϊδατζής, Επίκουρος καθηγητής Νομικής ΑΠΘ

Το έργο του Χαράλαμπου Κουρουνδή αποτελεί μια πρωτότυπη διερεύνηση της σχέσης της Σύγχρονης Πολιτικής Ιστορίας και των αντίστοιχων Συνταγματικών αναθεωρήσεων σε αναφορά με τη στάση της ελληνικής Αριστεράς. Πολύ αξιόλογη δουλειά με χρήση πρωτογενούς υλικού.

Σπύρος Σακελλαρόπουλος, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου

Η δημιουργική συνάντηση του Συνταγματικού δικαίου, της Ιστορίας και της Πολιτικής Επιστήμης μας προσφέρει ένα έργο που δεν αποτελεί μόνο μια φρέσκια  ματιά για μια σημαντική περίοδο της χώρας η κατανόηση της οποίας αγγίζει επίκαιρα διακυβεύματα.

Μιχάλης Σπουρδαλάκης, Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης ΕΚΠΑ

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Ευχαριστίες

Συντομογραφίες                                   

Εισαγωγή

 

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Το Σύνταγμα στο μάτι του κυκλώνα: Από τη «σύντομη» δεκαετία του ’60 στη μεταπολίτευση

Πρώτο κεφάλαιο. Η ασταθής ισορροπία των θεσμών μετά τον εμφύλιο πόλεμο

  1. Το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο της περιόδου

α. Η αναπτυξιακή έκρηξη της ελληνικής οικονομίας και η ένταση των ταξικών αγώνων

β. Η όξυνση της πολιτικής αντιπαράθεσης: Από τις εκλογές του 1958 στον Ανένδοτο Αγώνα

γ. Η μετεμφυλιακή ταυτότητα της Αριστεράς

  1. Η διαμόρφωση του μετεμφυλιακού θεσμικού πλαισίου

α. Η κυοφόρηση του Συντάγματος του 1952

β. Μια εναλλακτική που δεν συζητήθηκε: Η συνταγματική πρόταση του ΣΚ-ΕΛΔ

γ. Το Σύνταγμα του 1952 και το παρασύνταγμα

δ. Η κριτική της ΕΔΑ κατά την ψήφιση του Συντάγματος και του παρασυντάγματος

  1. Η εφαρμογή του μετεμφυλιακού θεσμικού πλαισίου

α. Το Σύνταγμα και το παρασύνταγμα στην πράξη

β. Μια ιδιαίτερη περίπτωση: το αναθεωρητικό διάβημα του Γ. Παπανδρέου το 1955 και η στήριξη της ΕΔΑ στις «εξουσίες του Στέμματος»

γ. Η συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος στο περιοδικό «Εικόνες»

δ. Η Αριστερά σημαιοφόρος του «1-1-4»

 

Δεύτερο κεφάλαιο. Η πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης του 1963

  1. Η διαμόρφωση της «βαθείας τομής»                

α. Η προϊστορία της πρότασης: 1943 ή 1960;

β. Η εξαγγελία της αναθεωρητικής πρότασης

γ. Η αρνητική στάση της ΕΔΑ

  1. Η διαδρομή της «βαθείας τομής»

α. Η ανακοίνωση της πρότασης και η αιτιολογική της έκθεση

β. Η πολεμική της Αριστεράς

γ. Η προώθηση της πρότασης και μια απροσδόκητη (;) στήριξη: οι μελλοντικοί δολοφόνοι του Γρηγόρη Λαμπράκη χαιρετίζουν τη «βαθεία τομή»

δ. Η κλιμάκωση των αντιδράσεων της ΕΔΑ και η πρόταση του Ηλία Μπρεδήμα για τη σύγκληση Συντακτικής Συνέλευσης

  1. Η λειτουργία της Επιτροπής Αναθεωρήσεως και το άδοξο τέλος της πρότασης

α. Η κοινοβουλευτική αντιπαράθεση για τη συγκρότηση της Επιτροπής

β. Το έργο της Επιτροπής

γ. Η πτώση της κυβέρνησης και η προσπάθεια «νεκρανάστασης» της πρότασης

  1. Ο προσανατολισμός της πρότασης

α. Τα διεθνή πρότυπα της «βαθείας τομής»

β. Η στάση της Αριστεράς απέναντι στο δυτικοευρωπαϊκό συνταγματισμό

γ. Η αυταρχική ratio της «βαθείας τομής»: η ισχυροποίηση της κυβέρνησης απέναντι στον «εσωτερικό εχθρό» στο όνομα της ανάπτυξης

δ. Η Αριστερά σε ρόλο φρουρού του Συντάγματος

 

Τρίτο κεφάλαιο. O «διακεκομμένος ελληνικός Μάης» και η διαμόρφωση του Συντάγματος του 1975

  1. Οι αλλαγές στο κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο

α. Η διακοπή του αναπτυξιακού άλματος και οι μεταβολές στη διάρθρωση της ελληνικής κοινωνίας

β. Ιουλιανά, Πολυτεχνείο, Μεταπολίτευση: Ο «διακεκομμένος ελληνικός Μάης»

γ. Το νέο τοπίο στο χώρο της Αριστεράς

  1. Οι αφετηρίες της Ε΄ Αναθεωρητικής Βουλής

α. Το συντακτικό έργο της μεταβατικής περιόδου

β. Η κατάθεση του κυβερνητικού σχεδίου Συντάγματος

γ. Οι πρώτες αλλαγές στο κυβερνητικό σχέδιο

δ. Οι αντιδράσεις της Αριστεράς απέναντι στο κυβερνητικό σχέδιο

ε. Τα εναλλακτικά σχέδια της Αριστεράς

  1. Η πορεία προς το νέο Σύνταγμα

α. Οι συζητήσεις στην Ε΄ Αναθεωρητική Βουλή: Από το συναινετικό κλίμα στην αποχώρηση της αντιπολίτευσης και την ψήφιση του νέου Συντάγματος

β. Η αντιπαράθεση για την επιρροή του δικτατορικού συνταγματισμού στις κυβερνητικές προτάσεις

γ. Η παρέμβαση της επιστήμης

δ. Η Αριστερά στη «μάχη του Συντάγματος»

  1. Ο προσανατολισμός του Συντάγματος του 1975

α. Η επιρροή των ξένων Συνταγμάτων

β. Τα διεθνή πρότυπα και αντιπρότυπα της Αριστεράς

γ. Ο ηγεμονευόμενος συμβιβασμός του Συντάγματος του 1975: Από τη «συνέχεια» του κυβερνητικού σχεδίου στη μερική «τομή» του τελικού κειμένου

δ. Η συμβολή της Αριστεράς στη διαμόρφωση και τη νομιμοποίηση του νέου Συντάγματος

 

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

Η επιρροή της «βαθείας τομής» στο Σύνταγμα του 1975

 

Πρώτο κεφάλαιο. Τα ζικ-ζακ στη ρύθμιση των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων

  1. Η ρύθμιση του κομματικού φαινομένου

α. Ίδρυση και θέση εκτός νόμου πολιτικών κομμάτων στην πρόταση του 1963

β. Η απάντηση της Αριστεράς: ο λαός μόνος κριτής των κομμάτων

γ. Η κατοχύρωση των κομμάτων στο Σύνταγμα του 1975

δ. Η επιμονή της Αριστεράς στην ελευθερία των κομμάτων

  1. Η απαγόρευση της καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος

α. Η ναρκοθέτηση των ελευθεριών στην πρόταση του 1963

β. Η Αριστερά υψώνει τα λάβαρα του φιλελευθερισμού

γ. Το μετέωρο βήμα του Συντάγματος του 1975

δ. Η Αριστερά θέτει το πρόταγμα της συμφιλίωσης του κράτους με τους πολίτες

  1. Η συνδικαλιστική ελευθερία και το δικαίωμα της απεργίας

α.  Η εισαγωγή πρόσθετων περιορισμών στην πρόταση του 1963

β. Η αντίδραση της Αριστεράς

γ. Η διστακτική και υπό όρους κατοχύρωση στο Σύνταγμα του 1975

δ. Η Αριστερά διεκδικεί τη διευρυμένη κατοχύρωση της συνδικαλιστικής ελευθερίας και του δικαιώματος της απεργίας

  1. Το καθεστώς του Τύπου

α. Ο περιορισμός της ελευθεροτυπίας στην πρόταση του 1963

β. Η Αριστερά σε ρόλο υπερασπιστή της ελευθεροτυπίας

γ. Η αυστηρή οριοθέτηση του Τύπου στο Σύνταγμα του 1975

δ. Η Αριστερά υπέρ της διεύρυνσης της ελευθεροτυπίας

 

Δεύτερο κεφάλαιο. Κοινωνικά δικαιώματα και «οικονομικό Σύνταγμα»

  1. Η εισαγωγή κοινωνικών δικαιωμάτων

α. Το πενιχρό κοινωνικό πρόσωπο της πρότασης του 1963

β. Η επιφυλακτική στάση της Αριστεράς

γ. Η «λιποβαρής» αναγνώριση των κοινωνικών δικαιωμάτων στο Σύνταγμα του 1975

  1. Η προστασία του γάμου και της οικογένειας
  2. Το δικαίωμα στην εργασία

δ. Η Αριστερά υπέρ της κανονιστικότητας των κοινωνικών δικαιωμάτων

  1. Μια ιδιαίτερη περίπτωση: το άρθρο 16 για την παιδεία

α. Το διστακτικό βήμα προς τον εκπαιδευτικό εκσυγχρονισμό στην πρόταση του 1963

β. Η καχυποψία της Αριστεράς

γ. Ο εκπαιδευτικός εκσυγχρονισμός στο Σύνταγμα του 1975

δ. Η συμβολή της Αριστεράς στη διαμόρφωση του νέου τοπίου στην εκπαίδευση

  1. Η ρύθμιση της οικονομικής δραστηριότητας

α. Οι περιορισμοί της ιδιωτικής οικονομικής πρωτοβουλίας στην πρόταση του 1963

β. Η αμηχανία της Αριστεράς

γ. Η οριοθέτηση της οικονομικής δραστηριότητας στο Σύνταγμα του 1975

δ. Η Αριστερά υπέρ του ρυθμιστικού ρόλου του κράτους

  1. Η προστασία της ιδιοκτησίας

α. Η διευκόλυνση των απαλλοτριώσεων στην πρόταση του 1963

β. Η στάση της Αριστεράς

γ. Η οριοθέτηση της ιδιοκτησίας στο Σύνταγμα του 1975

δ. Η αμηχανία της Αριστεράς απέναντι στη ρύθμιση της ιδιοκτησίας

 

Τρίτο κεφάλαιο. Η ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας

  1. Η δικαιοπαραγωγική διαδικασία

α. Η εμπλοκή της κυβέρνησης στην άσκηση της νομοθετικής λειτουργίας στην πρόταση του 1963

β.  Η πολεμική της Αριστεράς

γ. Η διεύρυνση της εμπλοκής της κυβέρνησης στην άσκηση της νομοθετικής λειτουργίας στο Σύνταγμα του 1975

  1. Η κατοχύρωση της νομοθετικής εξουσιοδότησης
  2. Η καθιέρωση των πράξεων νομοθετικού περιεχομένου

δ. Η Αριστερά ενάντια στην ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας

  1. Η διαδικασία υποβολής προτάσεων εμπιστοσύνης και δυσπιστίας

α. Οι ρυθμίσεις ενίσχυσης της κυβερνητικής σταθερότητας στην πρόταση του 1963

β. Η κριτική της Αριστεράς

γ. Η θωράκιση της κυβερνητικής σταθερότητας στο Σύνταγμα του 1975

δ. Η Αριστερά υπέρ της διαδικαστικής ισότητας μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης

  1. Οι αλλαγές στην οργάνωση και τη λειτουργία της Βουλής

α. Η επιτάχυνση της νομοθετικής διαδικασίας στην πρόταση του 1963

β. Η κριτική της Αριστεράς

γ. Η ακόμα μεγαλύτερη επιτάχυνση της νομοθετικής διαδικασίας στο Σύνταγμα του 1975

  1. Η κατάργηση της απαρτίας κατά τη συζήτηση των νομοσχεδίων
  2. Η διαίρεση της Βουλής σε τμήματα

iii. Η νομοθετική πρωτοβουλία στα νομοσχέδια για την κατάσταση των κρατικών οργάνων

  1. Η επιτάχυνση της διαδικασίας ψήφισης των νομοσχεδίων
  2. Η αναδρομική είσπραξη των δασμών και των φόρων κατανάλωσης

δ. Η διάσταση απόψεων στο εσωτερικό της Αριστεράς

  1. Η ανάδειξη της Βουλής και η νομική θέση των βουλευτών

α. Οι περιορισμοί της βουλευτικής ασυλίας, η εκλογή «αριστίνδην» βουλευτών και η διεύρυνση των κωλυμάτων εκλογιμότητας στην πρόταση του 1963

β. Η υπεράσπιση των βουλευτών από την Αριστερά

γ. Το νέο status των βουλευτών στο Σύνταγμα του 1975

  1. Το ανεύθυνο του άρθρου 61
  2. Το ακαταδίωκτο του άρθρου 62

iii. Η εισαγωγή του θεσμού των «βουλευτών Επικρατείας»

  1. Η διεύρυνση των κωλυμάτων εκλογιμότητας

δ. Συνέχειες και ασυνέχειες στην κριτική της Αριστεράς

 

Τέταρτο κεφάλαιο. Ο (αυτο)περιορισμός της κρατικής κυριαρχίας και οι αλλαγές στη δημόσια διοίκηση και τη δικαστική εξουσία

  1. Η «νέα Μεγάλη Ιδέα» της ΕΟΚ

α. Η «πρωτόλεια» διατύπωση της πρότασης του 1963

β. Η εθνοκεντρική κριτική της Αριστεράς

γ. Η θεσμική υποδοχή της ένταξης στην ΕΟΚ στο Σύνταγμα του 1975

δ. Ο διχασμός της Αριστεράς απέναντι στην «ευρωπαϊκή προοπτική»

  1. Η οργάνωση και η δικαιοδοσία της δικαστικής εξουσίας

α. Η «πολιτική» αναβάθμιση της δικαστικής εξουσίας στην πρόταση του 1963

β. Η κριτική της Αριστεράς

γ. Η «τεχνοκρατική» αναβάθμιση της δικαστικής εξουσίας στο Σύνταγμα του 1975

  1. Η ισοβιότητα των δικαστικών λειτουργών
  2. Η αποδυνάμωση του ορκωτού συστήματος

iii. Η ίδρυση του ΑΕΔ

δ. Η συμβολή της Αριστεράς στη διαμόρφωση του νέου πλαισίου

  1. Η οργάνωση της διοίκησης και η υπηρεσιακή κατάσταση των οργάνων της

α. Οι αλλαγές στη διάρθρωση και στελέχωση της διοίκησης και η συνταγματοποίηση του ΑΣΔΥ στην πρόταση του 1963

β. Η στάση της Αριστεράς

γ.  Το πλαίσιο του δημοσιοϋπαλληλικού δικαίου στο Σύνταγμα του 1975

δ. Η «εκσυγχρονιστική» τοποθέτηση της Αριστεράς

Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

 

 

Σχετικό Περιεχόμενο

Καταχώρηση: 18-06-2018     Κατηγορία: ΒΙΒΛΙΑ    

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

seven + one =