Category Archives: ΜΕΛΕΤΕΣ – ΑΡΘΡΑ

Αποφασιστικά βήματα της νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας [ΣτΕ (Ολ.) 1169, 1432/2025] στο πεδίο της αστικής ευθύνης του Δημοσίου και των ΝΠΔΔ: Ευθύνη λόγω μη άσκησης ή πλημμελούς άσκησης εποπτείας εκ μέρους της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς – Ευθύνη Κράτους-Μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για παραβίαση, εκ μέρους των οργάνων του, κανόνων του Ευρωπαϊκού Δικαίου

Προκόπιος Παυλόπουλος, πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκός, Επίτιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ

Πρόλογος Σε μία εποχή, κατά την οποία οι εκ μέρους των κρατικών οργάνων παραβιάσεις των αρχών του Κράτους Δικαίου και, επέκεινα, της Αρχής της Νομιμότητας διευρύνονται και επιδεινώνονται, τόσο λόγω του όγκου όσο και λόγω του πολλαπλασιασμού της κατά κανόνα οιονεί υποδόριας εμφάνισης των ως άνω παραβιάσεων, η πρόσφατη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας φαίνεται… Read More »

Η αναθεωρητική διαδικασία και η διάλυση της Βουλής*

Θανάσης Γ. Ξηρός, Αναπληρωτής Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου ΑΣΕΙ-ΣΣΕ

Ι Το Σύνταγμα της Ελλάδας είναι αυστηρό. Για την αναθεώρησή του απαιτείται η πλήρωση συγκεκριμένων τυπικών, ιδίως χρονικών και αριθμητικών, και ουσιαστικών, η εξαίρεση όσων διατάξεών του αναφέρονται ρητά ή εκείνων που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος ως προεδρευόμενης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και, προϋποθέσεων. Η αναθεωρητική διαδικασία μπορεί να εκκινήσει με πρόταση πενήντα… Read More »

Κινδυνεύει να «καεί» η αναθεώρηση του Συντάγματος που εκκολάπτεται;

Τζούλια Ηλιοπούλου-Στράγγα, Ομοτ. Καθηγήτρια Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ

Πριν καν ξεκινήσει επισήμως, δηλαδή σύμφωνα με το Σύνταγμα (άρθρο 110 παρ. 2), η αναθεωρητική διαδικασία, ξεκίνησαν ήδη να συζητούνται τα διάφορα σενάρια για την τύχη αυτής της αναθεώρησης. Τα σενάρια αυτά είναι αφενός νομικά και αφετέρου πολιτικά. Ξεκινάω με τα νομικά ζητήματα. Στην υποθετική περίπτωση, κατά την οποία στην επόμενη Βουλή δεν προκύψει Κυβέρνηση,… Read More »

Ως δεύτερη, αναθεωρητική, Βουλή νοείται μόνον εκείνη που μετά τις εκλογές έχει τον αναγκαίο χρόνο και την πλήρη δυνατότητα ολοκλήρωσης του αναθεωρητικού έργου, την πρωτοβουλία εκκίνησης του οποίου είχε αναλάβει η προηγούμενη Βουλή*

Προκόπιος Παυλόπουλος, πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκός, Επίτιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Ι. Αρχίζω με μία στοιχειώδη, νομικώς, ερμηνευτική παρατήρηση: Κάθε κανόνας δικαίου -πολλώ μάλλον κάθε κανόνας δικαίου του Συντάγματος, καθ’ ό μέτρο αυτό έχει υπέρτερη τυπική ισχύ ως βάση και κορυφή της όλης Έννομης Τάξης- ερμηνεύεται κατ’ εξοχήν με βάση την τελεολογική ερμηνευτική μέθοδο. Ήτοι την μέθοδο, στο πλαίσιο της οποίας ο κανόνας δικαίου ερμηνεύεται προεχόντως… Read More »

Η αναγκαία και θεμιτή εξισορρόπηση ισοδυναμίας της ψήφου και κυβερνητικής σταθερότητας μέσω της συνταγματικής αναθεώρησης*

Γιώργος Χ. Σωτηρέλης, καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ένα από τα πρώτα ζητήματα που θα έπρεπε κατά την άποψή μου να συζητηθούν, στην υποθετική περίπτωση που θα εκδηλωνόταν μία σοβαρή και αξιόπιστη αναθεωρητική πρωτοβουλία για συνταγματική αναθεώρηση[1], θα ήταν αναμφισβήτητα η προσθήκη μίας συγκεκριμένης συνταγματικής δέσμευσης που θα επιβάλλει στον νομοθέτη την αναγκαία εξισορρόπηση μεταξύ αφ’ενός της ισοδυναμίας της ψήφου και της ευρύτερης… Read More »

Ο χορός των ελληνικών εκλογικών συστημάτων*

Κώστας Χ. Χρυσόγονος, Καθηγητής Νομικής Σχολής ΑΠΘ

Ι. Εισαγωγή H ανάδειξη των προσώπων που καλούνται να ασκήσουν πολιτική εξουσία μέσω ανταγωνιστικών και περιοδικά επαναλαμβανόμενων εκλογών είναι γενικά μια απαιτητική διαδικασία, πρόσφορη να οδηγήσει σε διαφόρων ειδών στρεβλώσεις αν η κοινωνία δεν έχει κατακτήσει έναν σχετικά υψηλό βαθμό θεσμικής ωριμότητας. Γι’αυτό άλλωστε στην παγκόσμια πολιτική ιστορία ο κανόνας δεν είναι η εκλογή αλλά… Read More »

Κρίση εμπιστοσύνης και σύστημα κυρίαρχου κόμματος: Πλευρές του πολιτικού ανταγωνισμού από τις εκλογές του 2023 έως σήμερα*

Κώστας Ελευθερίου, Επίκουρος καθηγητής τμήματος Πολιτικής Επιστήμης Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και συντονιστής κύκλου πολιτικής ανάλυσης Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ

Η δημόσια συζήτηση που έχει ανακύψει γύρω από το ενδεχόμενο αλλαγής του εκλογικού νόμου έρχεται, εκ των πραγμάτων, να αντιμετωπίσει ζητήματα που απορρέουν από την τρέχουσα κρίση εμπιστοσύνης και εκπροσώπησης. Μια κρίση που έχει υπονομεύσει σε σημαντικό βαθμό την κυρίαρχη θέση του κυβερνώντος κόμματος στον πολιτικό ανταγωνισμό. Το τρίπτυχο «κυβερνησιμότητα – σταθερότητα – υπευθυνότητα» προβάλλεται… Read More »

Εξέλιξη και μετεξέλιξη του εκλογικού συστήματος στην σύγχρονη Ελλάδα: Απο την προκρούστια κλίνη στο φάσμα του γόρδιου δεσμού*

Παναγιώτης Κουστένης, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης

Το εκλογικό σύστημα αποτέλεσε για πολλά χρόνια τον πλέον ασταθή παράγοντα του εκλογικού ανταγωνισμού στην Ελλάδα, καθώς από το 1926 μέχρι και το 1990 σπάνιο ήταν δύο διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις να διεξαχθούν με τους ίδιους ακριβώς κανόνες για την κατανομή των εδρών. Η διαπίστωση αυτή εδράζεται αρχικά στην εμπειρία του Μεσοπολέμου όπου η εναλλάξ εφαρμογή… Read More »

Οι προσχηματικές αναθεωρήσεις ως «εστίες» καθ’ υποτροπήν υπονόμευσης του θεσμικού κύρους του Συντάγματος*

Κατά γενική πλέον παραδοχή και ομολογία, και δη τόσο στο πλαίσιο της Νομικής Επιστήμης όσο και στο πεδίο του Πολιτικού Συστήματος στην Χώρα μας, το Σύνταγμα του 1975, ως θεσμικοπολιτική sedes materiae της Μεταπολίτευσης, είναι ο μακροβιότερος αλλά και ο πιο ολοκληρωμένος Θεμελιώδης Νόμος στην συνταγματική διαδρομή του Νεώτερου Ελληνικού Κράτους, από την σύστασή του… Read More »

Ο εκσυγχρονισμός της διαδικασίας αναθεώρησης

Τζούλια Ηλιοπούλου-Στράγγα, Ομοτ. Καθηγήτρια Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ

Ελληνική πρωτοτυπία σε πανευρωπαϊκό επίπεδο αποτελεί ο τρόπος με τον οποίο γίνεται χρήση της αναθεώρησης του Συντάγματος στην ελληνική πολιτική σκακιέρα. Η αναθεώρηση χρησιμοποιείται στη χώρα μας λιγότερο για την προσαρμογή του Συντάγματος σε πολιτικοοικονομικές, κοινωνικές και διεθνείς εξελίξεις που έχουν αντίκτυπο και στη Χώρα ή για την επίλυση αμφισβητούμενων σοβαρών συνταγματικών ζητημάτων, τα οποία… Read More »

Η επιστολική ψήφος στις γενικές βουλευτικές εκλογές και ο ορισμός εκλογικής περιφέρειας απόδημου Ελληνισμού. Το σχέδιο νόμου στη δημόσια διαβούλευση

Θανάσης Γ. Ξηρός, Αναπληρωτής Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου ΑΣΕΙ-ΣΣΕ

Δύο ακριβώς έτη μετά την ανάληψη της κυβερνητικής δέσμευσης για την οργάνωση εξ αποστάσεως, επιστολικά, της άσκησης του δικαιώματος της ψήφου των εκτός Επικρατείας πολιτών στις γενικές βουλευτικές εκλογές, η εκδήλωση της σχετικής νομοθετικής πρωτοβουλίας ανακοινώθηκε από τον Πρωθυπουργό κατά τη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου την 26η Ιανουαρίου 2026 και το σχέδιο νόμου βρίσκεται ήδη… Read More »

Το παν εγγίζον το μηδέν – Ερμηνευτική ευκαιριακότητα ως κανονιστική άμβλυνση του ενωσιακού Δικαίου. Σκέψεις με αφορμή την απόφαση ΣτΕ (Ολ.) 1918/2025 για τα μη κρατικά ΑΕΙ

Αντώνης Μεταξάς, Καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγική επισήμανση[1] Οι κάτωθι αναπτύξεις απηχούν τη μείζονα περίσκεψή μου για μια προϊούσα αποκανονι-στικοποίηση του ενωσιακού δικαίου με όχημα την ευκαιριακή πρόσληψη της κανονιστικής του εμβέλειας. Ένα φαινόμενο, το οποίο ενδεχομένως σχετίζεται με μια ευρύτερη, δομική και βαθύτερη παθογένεια: την ιστορικά αμφιλεγόμενη, ενίοτε ωφελιμιστική και επιλεκτική στάση του ελληνικού πολιτικού συστήματος και τμημάτων της ελληνικής… Read More »

Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που χρειαζόμαστε

Λίνα Παπαδοπούλου, Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, Έδρα Jean Monnet, Νομική Σχολή ΑΠΘ

Πολλή συζήτηση γίνεται στη δημόσια σφαίρα για τον νόμο που επέτρεψε την αναγνώριση των ιδιωτικών Πανεπιστημίων και τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) που επικύρωσαν τη συνταγματικότητά του. Η κριτική, συχνά περισσότερο οξεία από όσο δικαιολογεί η περίσταση, στοχεύει το Δικαστήριο, με την κατηγορία ότι αυτό υποκατέστησε τον αναθεωρητικό νομοθέτη, παρότι δεν ήταν, βέβαια,… Read More »

Τα δύο άρθρα 86

Νίκος Παπασπύρου, Αναπλ. καθηγητής συνταγματικού δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ

Το άρθρο 86 του Συντάγματος ορίζει ότι αρμόδιος εισαγγελέας για την προκαταρκτική διερεύνηση και δίωξη υπουργικών αδικημάτων Υπουργών είναι η Βουλή. Το άρθρο 86 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεμελιώνει την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, η οποία, δυνάμει του Κανονισμού 2017/1939, είναι αρμόδια για την έρευνα, δίωξη και παραπομπή ενώπιον της δικαιοσύνης των δραστών… Read More »

Λιγότερη πολιτική, περισσότερο δίκαιο

Γιώργος Καραβοκύρης, Αναπληρωτής Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή ΑΠΘ

Το άρθρο 86 του Συντάγματος και η κατοχύρωση της ποινικής ευθύνης των υπουργών, με την έννοια μιας εξαιρετικής ρύθμισης, ανατρέχει στις ρίζες του βρετανικού κοινοβουλευτισμού και τον θεσμό του impeachment. Στη σύγχρονη συνταγματική παράδοση λειτουργεί εγγυητικά για το υπουργικό αξίωμα, με γνώμονα την προστασία και αποτροπή της εκνομίκευσης της πολιτικής ζωής. Ιστορικά και δογματικά, συνεπώς,… Read More »