Οι ιδέες που ανακοίνωσε η κυβέρνηση για τη μεταρρύθμιση του νομικού πλαισίου λειτουργίας των ΑΕΙ εμπεριέχουν τόση αοριστία, ώστε να είναι ανέφικτη προς το παρόν η εξέταση της συνταγματικότητάς τους με αξιώσεις πληρότητας. Σε μια πρώτη εκτίμηση θα μπορούσε πάντως να επισημανθεί ότι η κυβέρνηση αυτή φαίνεται μάλλον να αγνοεί (ή να θέλει να ξεχάσει) το κανονιστικό περιεχόμενο του άρθρου 16 του Συντάγματος.
Το «Οικονομικό Σύνταγμα» συνάγεται, κατά βάση, από τα άρθρα 5 και 106 του Συντάγματος, με τα οποία κατοχυρώνεται η οικονομική ελευθερία και η κρατική παρέμβαση στην οικονομία. Η σύγκρουση μεταξύ τους επιλύεται με βάση την έννοια του δημοσίου συμφέροντος, που αποτελεί όριο της οικονομικής ελευθερίας, αλλά και κριτήριο της συνταγματικότητας των περιορισμών της. Ο περιορισμός, όμως, της οικονομικής ελευθερίας πρέπει, επίσης, να σέβεται και την αρχή της αναλογικότητας και να μην θίγει την οικονομική ελευθερία στον πυρήνα της. Η νομολογία ελέγχει και διαπιστώνει τη συνδρομή του δημοσίου συμφέροντος. Λίγες φορές κρίθηκε ότι οι περιορισμοί της οικονομικής ελευθερίας δεν υπηρετούν σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Ο «πραγματικός» έλεγχος των μέτρων παρέμβασης στην οικονομία ασκείται όταν η ρύθμιση που επελέγη τίθεται υπό την βάσανο της αρχής της αναλογικότητας. Ο δικαστής προβαίνει, πλέον, σε όλο και περισσότερο αναλυτικό και λεπτομερή έλεγχο της αναλογικότητας. Τα τελευταία χρόνια, και προφανώς υπό την πίεση του κοινοτικού δικαίου, αναπτύσσεται στα θέματα ελέγχου των μέτρων οικονομικής πολιτικής μια νομολογιακή τάση η οποία προτάσσει την
Ήταν ή όχι μονόδρομος το Μνημόνιο; Το ερώτημα αυτό εξαρτάται από το κατά πόσον είχαμε ανάγκη από δανεικά ή όχι. Και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα είχαμε ανάγκη. Με δεδομένο ότι οι αγορές δεν µας δάνειζαν, έπρεπε να αναζητήσουμε νέες μορφές δανεισμού µε νέους όρους αποπληρωμής. Το Μνημόνιο µάς εξασφάλισε ένα τεράστιο δάνειο 110 δισ. ευρώ για τα επόμενα τρία χρόνια και φαίνεται να ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσαμε να ελπίζουμε και να πετύχουμε.
Η εφαρμογή του προγράμματος σταθεροποίησης που περιλαμβάνεται στα μνημόνια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θέτει πολυεπίπεδα θέματα συνταγματικότητας. Αφενός η σχετική δανειακή σύμβαση ουδέποτε κυρώθηκε με νόμο (δεδομένου ότι συνάφθηκε τρεις μέρες μετά την ψήφιση του ν. 3845/2010), ενώ αντισυνταγματική είναι και η πρόβλεψη του νόμου για μη κύρωση των μελλοντικών συμφωνιών τροποποίησης του μνημονίου. Αφετέρου, και σε επίπεδο ουσιαστικής αντισυνταγματικότητας οι συμφωνίες είναι προβληματικές, ως αντίθετες στα συνταγματικά δικαιώματα της συλλογικής αυτονομίας, της εργασίας, της προστασίας της κοινωνικής ασφάλισης, αλλά και στο πρώτο πρόσθετο πρωτόκολλο της ΕΣΔΑ. Το σημαντικότερο είναι ότι η εφαρμογή τους δεν θα δώσει λύσεις στα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, εφόσον θα επιβαρύνει το δημόσιο χρέος, διαλύοντας ταυτόχρονα τις προστατευτικές εγγυήσεις του κοινωνικού κράτους.
Πρακτικά εκδήλωσης του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, Πέμπτη 15 Ιουλίου 2010
Πρακτικά εκδήλωσης του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, Τρίτη 15 Ιουνίου 2010
Στη μελέτη του αυτή ο Κ. Γιαννόπουλος αναπλάθει με κριτική διάθεση και κίνητρο ιστοριοδίφη την ιδεολογική και πολιτική διαμάχη που είχε ο Κ. Τσάτσος, τις πρώτες δεκαετίας μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, με τρείς κεντρώους, όπως τους αποκαλεί διανοούμενους, τον Θεοτοκά, τον Ευ. Παπανούτσο και τον Φ. Βεγλερή. Με αφορμή την σκληρή διαμάχη τους μας θυμίζει τα ιστορικά γεγονότα της εποχής παραθέτοντας λεπτομέρειες και εξαντλητική τεκμηρίωση για πρόσωπα και πράγματα που διαδραμάτισαν σχετικό ρόλο.
Η απαγόρευση της παράστασης των Ορνίθων του Αριστοφάνη από τον τότε Υπουργό Προεδρίας Κ. Τσάτσο ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών το 1959 και έγινε αφορμή για οξύτατες αντικρουόμενες κρίσεις και επικρίσεις με άξονα την σχέση Εξουσίας και Τέχνης. Το ιστορικό αυτό γεγονός αναπλάθει ο Κ. Γιαννόπουλος, παραθέτοντας και σχολιάζοντας κριτικά υλικό της εποχής.
Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση παρατηρείται την τελευταία εικοσαετία μια ισχυρή τάση συνταγματικής μεταρρύθμισης, με σκοπό την ενίσχυση της αποκέντρωσης και της τοπικής αυτοδιοίκησης, τόσο σε ενιαία, παραδοσιακά, κράτη (Γαλλία) όσο και σε άλλα που μέχρι τώρα ανέπτυσσαν κεντρομόλες δυνάμεις (Βρετανία).
Aπό την αρμοδιότητα του δικαστή να προβαίνει σε έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων δεν συνάγεται και υποχρέωση αυτεπάγγελτου ελέγχου της συνταγματικότητας, όταν δεν συντρέχουν οι όροι του παραδεκτού μιας δικονομικής ενέργειας. Το αυτεπάγγελτο του ελέγχου είναι όρος δικονομικός και στοιχείο εσωτερικό του παρεμπίπτοντος ελέγχου.
Συμπληρώνονται αυτές τις μέρες δέκα χρόνια από τον θάνατο του Αριστόβουλου Μάνεση, το καλοκαίρι του 2000. Ήταν ο διαπρεπέστερος Έλληνας συνταγματολόγος της γενιάς του, ο οποίος σημάδεψε με το έργο, τη διδασκαλία και τον δημόσιο λόγο του τρεις, τουλάχιστον, γενιές νομικών της μεταπολεμικής περιόδου.
Με το άρθρο 1 του νόμου 3841/2010 τροποποιήθηκε η διαδικασία επιλογής των Προεδρείων των Ανωτάτων Δικαστηρίων με την παρεμβολή της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής, η οποία καλείται να διατυπώσει γνώμη επί της προεπιλογής υποψηφίων που κάνει ο Υπουργός Δικαιοσύνης. Η διοικητική Ολομέλεια του ΣτΕ θεώρησε, όταν κλήθηκε από τον Υπουργό να εκφέρει σχετική γνώμη, την τροποποίηση αντισυνταγματική και η διάσκεψη των Προέδρων δεν κατάφερε να διατυπώσει «γνώμη», επειδή τα κόμματα της Αντιπολίτευσης αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στη διαδικασία κρίνοντας το νόμο αντισυνταγματικό. Η μελέτη εξετάζει αναλυτικά τους λόγους αντισυνταγματικότητας και επισημαίνει τις αθέλητες θεσμικές και πολιτικές παρενέργειες του νόμου.
Οι πρόσφατες αποφάσεις του ΔΕΕ για το δικτυακό στοίχημα, με όχημα τον έλεγχο της αναλογικότητας των μέτρων περιορισμού των οικονομικών ελευθεριών, φανερώνουν την εγκράτεια του δικαστή για θέματα που άπτονται ηθικών, θρησκευτικών και πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων, καταλείποντας στα κράτη μέλη τη θέση της δικής τους «κλίμακας αξιών».
Η συγκεκριμένη ενδυματολογική επιλογή δεν αποτελεί προϊόν αυτονομίας, αλλά της καταπίεσης που οι γυναίκες -ασύγκριτα διεισδυτικότερα από τους άνδρες- υφίστανται από τη θρησκευτική κοινότητα στην οποία ανήκουν.
Το ποιοι είναι και ποιοι δεν είναι πολίτες μιας χώρας είναι θέμα που ανήκει στον πυρήνα της κυριαρχίας του κάθε κράτους. Έτσι, κι εμείς ως Έλληνες συζητάμε σήμερα αν το να δώσουμε δικαίωμα ψήφου και ιθαγένειας στους αλλοδαπούς που «φιλοξενούμε», ή σε κάποιους έστω από αυτούς, είναι κάτι που πράγματι θέλουμε, μας συμφέρει ή μας αρέσει. Το θέμα όμως δεν είναι αν το δημόσιο συμφέρον ή η όποια μεταφυσική ουσία του γένους επιβάλλουν πρακτικά ή επιτρέπουν να κάνουμε τους αλλοδαπούς Έλληνες, αλλά το αν υπάρχουν λόγοι δεσμευτικοί, λόγοι δικαιοσύνης για τους οποίους πρέπει να το κάνουμε, ασχέτως συμφέροντος ή εθνοφοβικών ιδεοληψιών. Τέτοιοι λόγοι πιστεύω ότι υπάρχουν και απορρέουν όχι από κάποια υπερβατική ηθική, αλλά από το ίδιο το δημοκρατικό μας πολίτευμα και το Σύνταγμά του.