Πρόλογος  Εκ προοιμίου επισημαίνεται ότι διαθέτοντας τα αναγκαία κανονιστικά εφόδια από το θεσμικό οπλοστάσιο του «Νόμου της Επιδαύρου», του 1823, ως προς τις βάσεις της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας με έντονα φιλελεύθερο προσανατολισμό, το μετέπειτα «Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος» του 1827 δικαίως θεωρήθηκε –και εξακολουθεί να θεωρείται– ένα από τα πιο ολοκληρωμένα, κανονιστικώς και πολιτικώς, συνταγματικά… Read More »

Πενήντα χρόνια μετά, η αποτίμηση του ισχύοντος Συντάγματος δεν μπορεί παρά να είναι κατ’αρχήν θετική. Πρώτον, διότι μας επανασυνέδεσε με την ευρωπαϊκή συνταγματική παράδοση, μετά το θλιβερό διάλειμμα της μεταξικής δικτατορίας, της κατοχής, της μετεμφυλιακής «καχεκτικής δημοκρατίας» και της δικτατορίας. Δεύτερον, διότι εγκαινίασε την δεύτερη μεγάλη περίοδο κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην χώρα μας (η πρώτη, την… Read More »

Μέσα σε λίγες μέρες, δυο αποφάσεις ανώτατων δικαστηρίων επέφεραν σοβαρά πλήγματα στο Σύνταγμα και την δημοκρατία. Κατά μια περίεργη σύμπτωση, το Εκλογοδικείο και το ΣτΕ αποφάνθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα για δυο διαφορετικές υποθέσεις, που καθεμιά τους, όμως, συνδέεται με τον δημοκρατικό χαρακτήρα του πολιτεύματος. Και στις δυο περιπτώσεις, η δικαστική κρίση δημιούργησε ισχυρές εντάσεις με συνταγματικούς… Read More »

Ι Ο συνταγματικός νομοθέτης της μεταπολίτευσης αναθέτει στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, τον έλεγχο και την εκδίκαση των γενικών βουλευτικών εκλογών (άρθρο 58, σε συνδυασμό με την περίπτ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 100, Συντ.). Πρόκειται για τη σημαντικότερη, μάλλον, αρμοδιότητά του και πάντως για εκείνη που την ασκεί συνηθέστερα, όχι ασφαλώς και… Read More »

Η Βουλή δεν επιτρέπεται να λειτουργεί με ελλιπή νόμιμη συγκρότηση, δηλαδή με λιγότερους από τριακόσιους βουλευτές, εκτός εάν βρισκόμαστε στο τελευταίο έτος της τετραετούς κοινοβουλευτικής περιόδου και οι κενές βουλευτικές έδρες δεν είναι περισσότερες από εξήντα (άρθρο 53 παρ. 2 Συντ). Από την άποψη αυτή, είναι λανθασμένο και αντισυνταγματικό το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε η… Read More »

«Πρόλογος Η ιστορική αποτίμηση της ratio revisendae constitutionis στο πεδίο των αναθεωρήσεων του Συντάγματος του 1975, διαδοχικώς το 1986, το 2001, το 2008 και το 2019, μας παραπέμπει, αναγκαίως, σε μια έστω και συνοπτικώς κωδικοποιημένη υπενθύμιση των λόγων θέσπισης των διατάξεων του άρθρου 110 του Συντάγματος, των σχετικών με την lege artis αναθεώρησή του. Και… Read More »

Αποτελεί κοινό τόπο ότι, όταν μιλάμε για «σύνταγμα», δεν αναφερόμαστε μόνον στο τυπικό Σύνταγμα (με Σ κεφαλαίο), δηλαδή τον ενιαίο και κωδικοποιημένο ανώτατο νόμο του κράτους, που αναθεωρείται με μια ειδική διαδικασία, πιο δυσκίνητη από εκείνη με την οποία αλλάζουν οι κοινοί νόμοι από τη Βουλή· αναφερόμαστε και στο σύνταγμα (με σ πεζό), δηλαδή στο… Read More »

Στην 50χρονη ζωή του, το ά.16Σ λειτούργησε όπως αναμένεται να λειτουργεί και κάθε άλλη συνταγματική διάταξη: εγγυήθηκε τα θεμελιώδη, αποδείχθηκε εύπλαστο ως προς όσα (πρέπει να) επαφίενται στον κοινό νομοθέτη, και μάλιστα παρά την υπερβολικά αναλυτική του διατύπωση. Αναφορικά με το μοντέλο διοίκησης των πανεπιστημίων, επέτρεψε τη μετάβαση από ένα πιο συγκεντρωτικό (ν.815/78) στο δημοκρατικό… Read More »