Tag Archives: κοινωνικά δικαιώματα

H ανάπτυξη ενός νέου θεσμικού υποδείγματος κοινωνικής αλληλεγγύης ως μηχανισμός ενδυνάμωσης του Κοινωνικού Κράτους στην περίοδο της ύφεσης

Γαβριήλ Αμίτση Δ.Ν. Δικηγόρου Επίκουρου Καθηγητή Δικαίου Κοινωνικής Ασφάλειας Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας και Πρόνοιας ΤΕΙ Αθηνών

(αναδημοσίευση από το Νομικό Βήμα, 60 (7), 2012, σελ. 1669-1690)

Συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση και Σύνταγμα. Μια πρώτη αποτίμηση, ενόψει και της απόφασης ΣτΕ (Ολ.) 668/2012

Κώστας Χ. Χρυσόγονος, Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ. - Ακρίτας Καϊδατζής, Λέκτορας Συνταγματικού Δικαίου στο Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ.

Οι «δίδυμοι» νόμοι 3863 και 3865/2010 συνιστούν μια πολυεπίπεδη παρέμβαση στο ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα που, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο και την κατεύθυνσή της, δικαίως φέρει τον τίτλο «μεταρρύθμιση». Βεβαίως, πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που επικαθορίζεται από την κυρίαρχη δημοσιονομική σκοπιμότητα και τη διαπερνά μια πολύ απλή λογική: αύξηση των εισφορών και των επιβαρύνσεων για ασφαλισμένους και συνταξιούχους με παράλληλη μείωση των παροχών και ευρύτερα των δαπανών των φορέων. Τα ζητήματα συμβατότητας της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης με το Σύνταγμα και το διεθνές δίκαιο θα απασχολήσουν σοβαρά τη νομολογία, ενόψει και των αρχών που διαμορφώθηκαν με την απόφαση ΣτΕ (Ολ.) 668/2012. Πέραν της δυνατότητας να διαπιστωθεί ευθέως η επί της ουσίας αντισυνταγματικότητα επιμέρους μέτρων, η απόφαση φαίνεται πως αναδεικνύει και διαδικαστικού χαρακτήρα δεσμεύσεις του νομοθέτη, δηλαδή ιδίως την υποχρέωση τεκμηριωμένης με μελέτες και συνθετικής, ενόψει της σωρευτικής επίδρασης τους, αιτιολόγησης των μέτρων που λαμβάνει.

Δωρεάν παιδεία και μεταπτυχιακές σπουδές

Αντώνης Αργυρός, Δικηγόρος

Ο συνταγματικός νομοθέτης αναθέτει την αποστολή της παιδείας ευθέως στο Κράτος και κατοχυρώνει σε όλους τους Έλληνες το δικαίωμα δωρεάν παιδείας, σε όλες τις βαθμίδες των κρατικών εκπαιδευτηρίων χωρίς καμιά διάκριση» και οπωσδήποτε και δεν είναι σύμφωνη με το Σύνταγμα η ρύθμιση, που επέβαλε την καταβολή διδάκτρων από μεταπτυχιακούς φοιτητές, αν και τα αντίθετα έκρινε η σχολιαζομένη απόφαση. Το άρθρο 16, λοιπόν, καθιερώνει συνταγματική αρχή παροχής δωρεάν ανώτατης παιδείας και στα ΑΕΙ.

Η βιοτική αυτοτέλεια, ως ratio και κανονιστικός πυρήνας των κοινωνικών δικαιωμάτων

Του Στέργιου Μήτα. Υποψήφιου Διδάκτορα Φιλοσοφίας του Δικαίου Α.Π.Θ.

[Προκαταρκτικά, το κείμενο καλεί σε επανεξέταση δύο κοινότοπων διδασκαλιών της θεωρίας δικαιωμάτων: αφενός, ότι τα δικαιώματα διαιρούνται αυστηρώς αναλυτικά σε ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά˙ αφετέρου, ότι ειδικά τα κοινωνικά υπολείπονται κανονιστικά των άλλων. Αποπειράται να απαντήσει, για το μεν πρώτο, ότι η διάκριση ανταποκρίνεται σε μια τρίπτυχη κατανόηση της ανθρώπινης αυτονομίας, συνεπώς ο ίδιος ο λόγος της διάκρισης των δικαιωμάτων συναποτελεί κριτήριο συνεξάρτησής τους. Ως προς το δεύτερο, συνομιλεί κριτικά ιδίως με την άποψη ότι η δημοσιονομική συνθήκη ικανοποίησης των κοινωνικών δικαιωμάτων τα καθιστά από κανονιστικά εύπλαστα έως και ασθενή. Προτείνει τη «βιοτική αυτοτέλεια» ως δικαιολογητική ιδέα και ταυτόχρονα κανονιστικό περιεχόμενο των κοινωνικών δικαιωμάτων: παραδοχή που όχι μόνο δεν είναι δυνατόν να διακυβεύεται υπό την εκάστοτε δημοσιονομική συγκυρία, αλλά αντιθέτως αποτελεί παράμετρο αντιμετώπισης και αποτίμησής της.]

Μνημόνιο και Κοινωνικά Δικαιώματα

Του Β.Π. Ανδρουλάκη Παρέδρου Σ.τ.Ε.

Τα μέτρα που λαμβάνονται στο πλαίσιο της «μνημονιακής» νομοθεσίας περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, μειώσεις αποδοχών και επιδομάτων καθώς και περιορισμούς στα εργασιακά και κοινωνικοασφαλιστικά δικαιώματα. Το επίπεδο, συνεπώς, κατοχύρωσης των κοινωνικών δικαιωμάτων κλονίζεται. Σύμφωνα με τη μέχρι τώρα σχετική νομολογία, ο νομοθέτης μπορεί να επιβάλλει έκτακτα μέτρα οικονομικής φύσεως για την προστασία της εθνικής οικονομίας, στο πλαίσιο του άρθρου 106 του Συντάγματος, όπως και να περιορίσει τη συλλογική αυτονομία για όσο χρόνο διαρκούν ιδιαίτεροι λόγοι κοινωνικού συμφέροντος. Ως προς την κοινωνική ασφάλιση, η νομολογία φαίνεται να αποδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην προστασία του θεσμού των κοινωνικών ασφαλίσεων, χωρίς να αναγνωρίζει ότι από τις συνταγματικές διατάξεις προκύπτει κάποιου είδους αγώγιμη αξίωση των ασφαλισμένων. Όσο για το ΕΔΔΑ δέχεται ότι οι κοινωνικές παροχές προστατεύονται ως περιουσιακά δικαιώματα, σε περίπτωση δε μειώσεων των παροχών πρέπει να εξετάζεται η αναλογικότητα του μέτρου προς τον επιδιωκόμενο σκοπό δημοσίου συμφέροντος, αποκλείεται, πάντως, η προσβολή του πυρήνα του.

Σύνταγμα και πολιτική υπό το φως των νέων δεδομένων: Τα διακυβεύματα, οι δυνατότητες, τα όρια

Γιώργος Χ. Σωτηρέλης, Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το κείμενο αυτό είναι η εισαγωγική ομιλία του καθηγητή Γιώργου Σωτηρέλη στο στρογγυλό τραπέζι με το οποίο έκλεισε το ΙΓ΄ Συμπόσιο του Ομίλου «Αριστόβουλος Μάνεσης» στο Βόλο (25-26.3.2011). Περιέχει, πέρα από μια συνοπτική αποτίμηση του Συμποσίου, βασικές σκέψεις για την σχέση Συντάγματος – Πολιτικής στην εποχή του «μνημονίου», ειδικότερα δε για τις δυνατότητες και τα περιθώρια που διαθέτει σήμερα η συνταγματική πολιτική να δώσει συγκεκριμένες και πρόσφορες απαντήσεις, μέσω της αναθεώρησης του Συντάγματος, στην προϊούσα πολύπλευρη κρίση του οικονομικού και πολιτικού συστήματος.

Κοινωνικά δικαιώματα, ιδιότητα του πολίτη και μετανάστες

Ακρίτας Καϊδατζής, Δ.Ν., Δικηγόρος

Παρά την αναφορά σε ‘πολίτες’ στο κείμενο των συνταγματικών διατάξεων περί κοινωνικών δικαιωμάτων, τα τελευταία κατοχυρώνονται όχι μόνο για τους Έλληνες υπηκόους, αλλά για τον καθένα που φέρει την κοινωνική ιδιότητα του πολίτη, δηλαδή για κάθε μέλος του κοινωνικού συνόλου. Φορείς των κοινωνικών δικαιωμάτων είναι έτσι όλοι όσοι διαβιούν στην Ελλάδα και συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή, κατά συνέπεια και οι νομίμως διαμένοντες αλλοδαποί. Αυτό καθιστά επιβεβλημένη την αναθεώρηση των κρατικών πολιτικών όσον αφορά την πρόσβαση των αλλοδαπών μεταναστών σε κοινωνικές υπηρεσίες. Περαιτέρω, στοιχειώδεις κοινωνικές υπηρεσίες που να διασφαλίζουν την επιβίωσή τους δικαιούνται όλοι όσοι βρίσκονται στην ελληνική επικράτεια, επομένως ακόμη και οι αλλοδαποί χωρίς νόμιμη διαμονή.