Μεταβίβαση της αναθεωρητικής λειτουργίας στη μεθεπόμενη Βουλή;

Το πρώτο ερώτημα που τίθεται σε κάθε, σχεδόν, συζήτηση σχετικά με την αναθεώρηση του Συντάγματος είναι αν η αναθεώρηση θα μπορέσει να ολοκληρωθεί από την επόμενη Βουλή, που είναι κατ’ άρθρο 110 §3 Συντ. η αρμόδια να το πράξει. Και αυτό, επειδή –από τις τρέχουσες δημοσκοπήσεις σε συνάρτηση με τις σχετικές δηλώσεις των κομμάτων (και εφόσον δεν αλλάξει το εκλογικό σύστημα)– φαίνεται να μην μπορεί να αναδειχθεί (μονοκομματική ή συνεργατική) Κυβέρνηση μετά τις επόμενες εκλογές. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Βουλή θα διαλυθεί λόγω της διαπίστωσης της αδυναμίας της να αναδείξει Κυβέρνηση (με βάση το άρθρο 37§3 Συντ.), αμέσως μετά τη συγκρότησή της σε σώμα για μία ή δύο ημέρες (όπως τον Μάιο 2023). Αν το σενάριο αυτό υλοποιηθεί, «η επόμενη Βουλή», που είναι η κατεξοχήν αναθεωρητική, δεν θα προλάβει προφανώς να ολοκληρώσει την αναθεώρηση του Συντάγματος.  Χάνεται, λοιπόν, τότε η ευκαιρία, και η αναθεώρηση μπορεί απλώς να ξαναρχίσει; Η απάντηση δεν είναι αυτονόητη.

Η μία ερμηνευτική άποψη είναι αυτή που, πράγματι, αν ακολουθηθεί, θα «σκοτώσει», στην παραπάνω περίπτωση, την αναθεώρηση. Στηρίζεται στο ρητό γράμμα του άρθρου 110§3Σ και λέει ότι «επόμενη» δεν σημαίνει «μεθεπόμενη», ακόμη και αν η σύνοδός της διαρκέσει μία ημέρα. Αν για τα κόμματα είναι σημαντική η αναθεώρηση, ας σχηματίσουν Κυβέρνηση ειδικού σκοπού για την ολοκλήρωσή της, πρότεινε ο καθηγητής Κώστας Χρυσόγονος (σε εκδήλωση του Κύκλου Ιδεών, στις 9/2/26). Ομοίως για τον καθηγητή Χαράλαμπο Ανθόπουλο (εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 5/2/26), ακόμη και αν νοηθεί ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διαλύει τη Βουλή, πριν αυτή συγκροτηθεί· κάτι που όμως, κατά τον Χρυσόγονος, δεν μπορεί να κάνει ο Πρόεδρος, να μην συγκαλέσει καθόλου τη Βουλή, καθώς αυτός δεν είναι αρμόδιος να «μηδενίσει το αποτέλεσμα των εκλογών».

Η δεύτερη ερμηνευτική προσέγγιση είναι τελολογική. Αναζητά τη λογική της ρύθμισης, υπερβαίνοντας μια τυπολατρική γραμματοκεντρική ερμηνεία: ο λόγος που το Σύνταγμα θέλει την επόμενη Βουλή –και δη στην πρώτη της σύνοδο– να αποφασίζει είναι για να έχει αυτή νωπή λαϊκή εντολή και να μην μακραίνει η αναθεωρητική διαδικασία, στοιχειώνοντας και επισκιάζοντας τη λοιπή λειτουργία της Βουλής, που παύει να είναι αναθεωρητική, αφού ολοκληρώσει αυτό της το έργο. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για ρητή αποκλειστική προθεσμία υπό την έννοια ότι, αν για λόγους πολιτικής συγκυρίας δεν καταστεί εφικτή η άσκηση της αρμοδιότητας μέσα σε λίγες ημέρες, η διαδικασία να εκκινεί εξαρχής. Είναι ήδη μακρά η περίοδος αναμονής των 5 ετών από την ολοκλήρωση της προηγούμενης μέχρι την έναρξη (αν και λογικά θα έπρεπε να νοείται από ολοκλήρωση σε ολοκλήρωση) της επόμενης αναθεώρησης, αν λόγω αδυναμίας ανάδειξης Κυβέρνησης ξεκινήσουμε πάλι από την αρχή, η αναθεώρηση θα ολοκληρωθεί σε πάνω από μια δεκαετία – και μάλιστα το ίδιο σκηνικό μπορεί να επαναληφθεί ξανά και ξανά…

Με βάση αυτή τη λειτουργική ερμηνεία, μία βραχύβια πρώτη σύνοδος ελάχιστων ημερών δεν αρκεί για να πληρωθεί η τυπική προϋπόθεση του άρθρου 110§3Σ. Η δυνατότητα οριστικής απόφασης μεταφέρεται, κατ’ ανάγκην, στη Βουλή που θα προκύψει από τις επόμενες εκλογές, ως η αμέσως επόμενη λειτουργικά ικανή Βουλή.

Αυτή η συστηματική και τελολογική ερμηνεία φαίνεται πειστικότερη, όχι μόνον επειδή αυτό έγινε δεκτό και για την εφαρμογή του άρθρου 86 Συντ. (περί ποινικής ευθύνης υπουργού), και μάλιστα στο πλαίσιο του δογματικά πιο αυστηρού και γραμματοπαγούς ποινικού δικαίου, στο οποίο υπερισχύει, κατά κανόνα, η ευμενέστερη για τον κατηγορούμενο διάταξη. Κυρίως, επειδή η αναθεωρητική λειτουργία δεν ταυτίζεται με την ύπαρξη κυβέρνησης, αλλά συνιστά αρμοδιότητας της Βουλής· μιας λειτουργούσας Βουλής, που να έχει την πραγματική και όχι ονομαστική μόνον δυνατότητα να ολοκληρώσει την αναθεώρηση, χωρίς αυτή η δυνατότητα να ματαιώνεται από μια συγκυριακή πολιτική αστάθεια.

* Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, 15/2/2026, με τίτλο (που επέλεξε η εφημερίδα), Η επόμενη Βουλή και η αναθεώρηση