Επομένως, ας ηρεμήσουμε και ας σοβαρευτούμε. Δεν χρειάζεται να προκαλούμε, αβασάνιστα, φόβο και τρόμο με την επίκληση φανταστικών εθνικών κινδύνων στην ήδη κατατρομαγμένη και παραζαλισμένη κοινή γνώμη. Μας φτάνει η κατάθλιψη και ο τρόμος που εκτρέφουν, μήνες τώρα, δανειστές, τηλεόραση -με το αζημίωτο- ο Τύπος και τα κόμματα ιδίως της Αριστεράς εν τη πολιτική μωρία τους.
Με αφορμή το βιβλίο της Λίνας Παπαδοπούλου: Εθνικό Σύνταγμα και Κοινοτικό Δίκαιο: Το ζήτημα της «υπεροχής», Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα 2009.Αναδημοσιεύεται από την «Επιθεώρηση Δικαίου Κοινωνικής Ασφαλίσεως» ΕΔΚΑ, έτος ΝΒ΄, τεύχος 4-5, Απρίλιος-Μάιος Νο 2010.
Η δίκαιη ισορροπία είναι η αρχή με βάση την οποία ρυθμίζονται, κατά τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, οι συγκρούσεις μεταξύ συμφερόντων τα οποία υπάγονται στον μηχανισμό προστασίας της ΕΣΔΑ. Το Δικαστήριο έχει αναπτύξει μια συγκεκριμένη μέθοδο διαπίστωσης της βασιμότητας των επιχειρημάτων του διαδίκου που ισχυρίζεται ότι παραβιάστηκε, εκ μέρους του αντιδίκου του Κράτους μέλους, διάταξη της Σύμβασης με την οποία κατοχυρώνεται ανθρώπινο δικαίωμα ή θεμελιώδης ελευθερία. Η μέθοδος αυτή χαρακτηρίζεται από τη διαδοχή, κατά λογική τάξη, διαφόρων φάσεων ερεύνης, το επιστέγασμα της οποίας, αποτελεί, η κρίση περί του αν όντως έτυχε σεβασμού, στη δικαζόμενη υπόθεση, η αρχή της δίκαιης ισορροπίας.
Αναδημοσιεύεται από την επιθεώρηση «Δικαιώματα του Ανθρώπου», ΔτΑ Νο 48/2010.
Ο καθηγητής Κώστας Χρυσόγονος προτείνει δώδεκα σημεία μιας συνταγματικής αναθεώρησης που θα αποσκοπούσε στο να εμποδίσει την περαιτέρω διολίσθηση προς τον εκφεουδαρχισμό του ελληνικού δημόσιου βίου. Το ζητούμενο τελικά είναι να πραγματοποιηθεί η μετάβαση από ένα πολιτικό σύστημα επιφανειακά μόνο δημοκρατικό, όπως αυτό που εγκαθιδρύθηκε στη χώρα μας μετά τη μεταπολίτευση του 1974, σε ένα νέο και περισσότερο δημοκρατικό και αντιπροσωπευτικό μοντέλο λειτουργίας του κράτους και κυρίως των κομμάτων
Το κείμενο αυτό είναι η εισαγωγική ομιλία του καθηγητή Γιώργου Σωτηρέλη στο στρογγυλό τραπέζι με το οποίο έκλεισε το ΙΓ΄ Συμπόσιο του Ομίλου «Αριστόβουλος Μάνεσης» στο Βόλο (25-26.3.2011). Περιέχει, πέρα από μια συνοπτική αποτίμηση του Συμποσίου, βασικές σκέψεις για την σχέση Συντάγματος – Πολιτικής στην εποχή του «μνημονίου», ειδικότερα δε για τις δυνατότητες και τα περιθώρια που διαθέτει σήμερα η συνταγματική πολιτική να δώσει συγκεκριμένες και πρόσφορες απαντήσεις, μέσω της αναθεώρησης του Συντάγματος, στην προϊούσα πολύπλευρη κρίση του οικονομικού και πολιτικού συστήματος.
Η περίπτωση της Μ. Μαυρογένη μοιάζει υποδειγματική για την επιβεβαίωση του κανόνα που επέβαλε -και εν πολλοίς επιβάλλει- την έξωση των γυναικών από τον δημόσιο χώρο. Η ηρωίδα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 φαίνεται να αμφισβήτησε έμπρακτα την στερεοτυπική εικόνα της γυναίκας, καταβάλλοντας βαρύ το τίμημα της εγκατάλειψης της κοινωνικής της τάξης και του παραδοσιακού ρόλου του φύλου της. Η ιστορία της, ωστόσο, δεν είναι αυτή ενός προδομένου οράματος, αλλά μιας ήττας, βαριάς και με έμφυλα χαρακτηριστικά, κυρίως όμως μιας ήττας πολιτικής. Η Μαυρογένη μαζί με τον ζήλο της για την αποτίναξη της οθωμανικής τυραννίας, εισέφερε, όπως και πολλοί άλλοι πρωταγωνιστές της εποχής, αυτό που θα αποτελέσει ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του νεοελληνικού κράτους: την συνδιαλλαγή ως μέσο παραγωγής και νομιμοποίησης της πολιτικής εξουσίας. Όταν έχασε την πολιτική και την οικονομική δυνατότητα να διαπραγματεύεται στο παιγνίδι της εξουσίας, απομακρύνθηκε από το προσκήνιο, με τρόπο που μαρτυρά το έλλειμμα δημοκρατίας που συνοδεύει τον ελληνικό πολιτειακό σχηματισμό από την ίδρυσή του.
Σκοπός της μελέτης είναι να περιγράψει το ιστορικό, θεωρητικό και νομικό πλαίσιο, ενόψει αφενός του φιλελεύθερου, κοσμικού και δημοκρατικού χαρακτήρα του Συντάγματος και αφετέρου των δικαιωμάτων γονέων και μαθητών, για τη διαμόρφωση του περιεχομένου του μαθήματος των θρησκευτικών. Βασική αφορμή έδωσε η πρόταση του Υπουργείου Παιδείας να γίνει προαιρετικό το μάθημα σε ορισμένες τάξεις, καθώς και οι έντονες αντιδράσεις της Εκκλησίας. Παρόμοια ζητήματα θρησκευτικών συμβόλων στα δημόσια σχολεία τίθεται συνεχώς στο Ευρωπαϊκό χώρο (μουσουλμανική μαντίλα, σύμβολο του εσταυρωμένου σε σχολικές αίθουσες).
Στο κείμενο αυτό αναλύονται οι πρόσφατες αναθεωρήσεις (2007, 2008, 2010) στην Τουρκία. Ειδικότερα αναλύεται η ιστορική διαδρομή και τα βασικά χαρακτηριστικά του τουρκικού πολιτεύματος και του τουρκικού Συντάγματος του 1982. Εξετάζεται το πολιτικό πλαίσιο και ο πολιτικός συσχετισμός δυνάμεων που οδήγησε στο μετασχηματισμό του τουρκικού πολιτεύματος με την καθιέρωση της άμεσης εκλογής Προέδρου και τις μεταβολές στη διάρθρωση της δικαστικής λειτουργίας. Πέρα από τις επιμέρους αναθεωρητικές μεταβολές έμφαση δίνεται στην κριτική αποτίμηση των αναθεωρητικών αυτών εγχειρημάτων προς την κατεύθυνση επίτευξης μιας συναινεσιακής, διαλογικής και όχι πλειοψηφικής λειτουργίας των πολιτικών θεσμών στην Τουρκία.
Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να ασκηθεί κριτική στην πρόσφατα διατυπωθείσα γνώμη, στο πλαίσιο αυτής της ιστοσελίδας, ότι «νομικά, και ίσως όχι μόνο, ο “κυρίαρχος λαός” αποδεικνύεται μία ανεύρετη σύλληψη». Το κείμενο που ακολουθεί εστιάζει σε κεντρικές παραδοχές αλλά και αδυναμίες της θετικιστικής προσέγγισης, η οποία φαίνεται να υποστηρίζει, έστω και υπόρρητα, τη διάγνωση του Γ. Καραβοκύρη περί αδυναμίας εύρεσης του «κυρίαρχου λαού».
Ο Γ. Παπαδημητρίου, με μια πρόδρομη μελέτη του στο περιοδικό Το Σύνταγμα (1979), έδειξε ότι η αναγωγή στο Σύνταγμα, ιδίως σε ζητήματα για τα οποία η διοίκηση διαθέτει εκτεταμένη διακριτική ευχέρεια όπως αυτό της αποβολής της ιθαγένειας, συμβάλλει στην ενδυνάμωση του κράτους δικαίου και στην ομαλή συνάρθρωσή του με την δημοκρατική αρχή. Η σημερινή σημασία της θεώρησής του αναδεικνύεται, αν κανείς αναζητήσει το περιεχόμενο του Συντάγματος, ενόψει της διεκδίκησης της ιθαγένειας είτε από άτομα που την έχουν απολέσει είτε από μετανάστες που έχουν αναπτύξει δεσμούς με την χώρα. Ο δικαστής ως «φύλακας» του Συντάγματος οφείλει να εξασφαλίσει την πραγμάτωση των σχετικών επιταγών του, που επιβάλλουν η ιθαγένεια να μην αντιμετωπίζεται μόνον με όρους κυριαρχίας, έστω λαϊκής κυριαρχίας, αλλά και ως βάση για την απόλαυση των ευχερειών που το δικαίωμα στην προσωπικότητα αναγνωρίζει σε καθένα μέλος το κοινωνικού συνόλου. Θεμέλιο και όριο του έργου δικαστή αποτελούν οι μέθοδοι και οι τεχνικές του ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων και των κρατικών πράξεων. Η παραμέλησή τους καθιστά την δικαστική εξουσία «κυρία» του καταστατικού χάρτη και την αποστερεί από την νομιμοποίησή της.
Στη μελέτη του αυτή ο καθηγητής Μανιτάκης προβαίνει με αφορμή μια εκ νέου ανάγνωση του βιβλίου του Τσουκαλά, τα «Είδωλα Πολιτισμού», σε αξιολόγηση της σημαντικής θεωρητικής συμβολής του συγγραφέα στην ανάλυση του φιλελεύθερου κράτους δικαίου και του κοινωνικού κράτους. Διαπιστώνει την επικέντρωση του έργου του αλλά και των έργων των μαρξιστών αναλυτών γενικότερα, με προεξάρχον παράδειγμα τον Πουλαντζά, στη μελέτη κυρίως του κράτους και στην παραμέληση ή υποτίμηση της σημασίας και αξίας της Δημοκρατίας. Καταλήγει τονίζοντας την ανάγκη λογικής και θεσμικής διάκρισης της Δημοκρατίας από το Κράτος ενόψει της παγκοσμιοποίησης.
Ο πατερναλισμός βασίζεται στην πεποίθηση ότι οι πολίτες είναι σαν τα μικρά παιδιά που χρειάζονται προστασία, διότι δεν είναι ικανά να διαχειριστούν την ελευθερία τους χωρίς να προκαλέσουν κακό στον εαυτό τους και στους γύρω τους.
Η απόφαση ΣτΕ 350/2011 (Τμ. Δ΄) παραπέμπει στην Ολομέλεια το ζήτημα της συνταγματικότητας των διατάξεων του ν. 3838/2010 για την απόδοση ελληνικής ιθαγένειας σε τέκνα αλλοδαπών και για τη συμμετοχή αλλοδαπών τρίτων χωρών στις εκλογές της τοπικής αυτοδιοίκησης. Το Τμήμα οδηγήθηκε, κατά πλειοψηφία, στην άποψη ότι οι σχετικές νομοθετικές διατάξεις αντίκεινται στο Σύνταγμα.
Κατά τη μεταπολίτευση τα πολιτικά κόμματα άλωσαν τον δημόσιο χώρο και εξάπλωσαν ιμπεριαλιστικά τις δραστηριότητές τους σε τομείς και πεδία που δεν τους ανήκουν. Λειτούργησαν ως διαμεσολαβητές για την κατάληψη θέσεων ή την προαγωγή υπαλλήλων της δημόσιας διοίκησης, παρεμποδίζοντας την αξιοκρατική της στελέχωση. Επνιξαν τον συνδικαλισμό και έντυσαν το φοιτητικό κίνημα με κομματικό μανδύα, εξαγοράζοντας συνειδήσεις των ενδιαφερομένων διά της εξυπηρέτησης μικροσυμφερόντων τους.