Η μεταπολιτευτική συνταγματική θεωρία περί κυριαρχίας υπήρξε μάλλον «συναινετική», κατ’ αναλογία του ήπιου κοινοβουλευτικού κλίματος. Το «Μνημόνιο», ωστόσο, διασπά και την ενότητα της νομικής δογματικής. Η ανάλυση της σχετικής επιχειρηματολογίας δεν αναδεικνύει, τελικά, μόνο δύο ευδιάκριτες αντιλήψεις περί κυριαρχίας, αλλά και τη μοιραία έλξη του συνταγματικού μας λόγου από μια μεταφυσική εκδοχή της.

Στη γραπτή απόδοση της ομιλίας του ο καθηγητής Γιάννης Δρόσος προβαίνει με αφορμή και αφετηρία το ‘Μνημόνιο’, (το οποίο χαρακτηρίζει ως «πολιτειακά σημαντικό γεγονός που εισάγει μια νέα συνταγματική κατάσταση»), σε μια ανασκόπηση της λειτουργίας του πολιτεύματος από το Σύνταγμα του 1975 και μετά αντιπαραβάλλοντας τα συνταγματικά διακυβεύματα του τότε και του σήμερα και επισημαίνοντας τις ριζικές διαφορές τους.

Στη σύντομη παρέμβασή του, εν όψει του επικείμενου συμποσίου του Ομίλου τον προσεχή Μάρτιο, ο Τ. Βιδάλης επανέρχεται στο ζήτημα που έθεσε σε ένα προηγούμενο κείμενό του, που έχει φιλοξενηθεί ήδη στον ιστότοπό μας με τίτλο «Φρουροί των Βερσαλλιών», ανοίγοντας ουσιαστικά τον διάλογο με επίκεντρο τη μορφή του πολιτεύματος ως κοινοβουλευτικού. Υποστηρίζει ότι ένας από τους λόγους της κρίσης του πολιτικού συστήματος είναι η «μονομερής» δημοκρατική νομιμοποίηση της Βουλής και η λύση θα ήταν η δημιουργία απέναντί της ενός ισχυρού και νομιμοποιημένου θεσμικού αντιβάρου που δεν μπορεί να είναι άλλο από έναν άμεσα εκλεγμένο Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Προτείνει δηλαδή την εγκαθίδρυση ενός προεδρικού συστήματος.

Στο κείμενο αυτό ο συγγραφέας του διερωτάται μήπως μια αποδυνάμωση της νομιμοποίησης που διοχετεύεται σήμερα μονοσήμαντα προς τη Βουλή από το εκλογικό σώμα είναι αναγκαία, σε μια νέα αρχιτεκτονική του πολιτεύματος «μετά» τη μεταπολίτευση, ώστε να εξασφαλισθούν πραγματικά αντίβαρα και να απελευθερωθεί η διακυβέρνηση.

Στο πλαίσιο των «μέτρων διάσωσης» της ελληνικής οικονομίας, στοιχειώδεις προστατευτικές και θεσμικές ρυθμίσεις του εργατικού δικαίου, που ανήκουν στον πυρήνα του «εργασιακού νομικού πολιτισμού», δέχονται ισχυρότατα πλήγματα. Η επιβολή των σχετικών μέτρων γίνεται με επίκληση του «γενικού συμφέροντος», που ταυτίζεται πια με την «επιβίωση της χώρας». Ωστόσο, το γενικό συμφέρον δεν διαθέτει υπερσυνταγματικές ή μεταφυσικές ιδιότητες, αλλά είναι υποταγμένο στο συνολικό συνταγματικό πλαίσιο. Το Σύνταγμα μιας δημοκρατικά οργανωμένης πολιτείας αξιώνει την κανονιστική του πραγμάτωση όχι μόνο σε περίοδο οικονομικής σταθερότητας, αλλά και σε περίοδο οικονομικής κρίσης. Το σύστημα της «κοινωνικά δεσμευμένης οικονομίας της αγοράς», το οποίο διασφαλίζεται από το Σύνταγμα, αξιώνει τήρηση και σεβασμό ανεξαρτήτως οικονομικής συγκυρίας.

Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Λεττονίας έκρινε ότι οι δραστικές περικοπές συντάξεων, προκειμένου να εξασφαλιστεί δάνειο από το ΔΝΤ και την ΕΕ παραβιάζουν το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση και την αρχή του κράτους δικαίου. Από τη στάση αυτή του Συνταγματικού Δικαστηρίου μπορούν να συναχθούν τρία πολύ χρήσιμα συμπεράσματα για την προάσπιση του κράτους δικαίου σε περιόδους σοβαρής οικονομικής κρίσης.

Κατά συνέπεια για όλους μας, πολύ περισσότερο τούτες τις κρίσιμες ώρες για τη χώρα, ισχύει το άρθρο 120 παρ. 2 του Συντάγματος: «Ο σεβασμός στο Σύνταγμα και τους νόμους που συμφωνούν με αυτό και η αφοσίωση στην Πατρίδα και τη Δημοκρατία αποτελούν θεμελιώδη υποχρέωση όλων των Ελλήνων».

Υπάρχει ζήτημα συνταγματικότητας της αναγνώρισης σε ορισμένες κατηγορίες αλλοδαπών του δικαιώματος του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι στις εκλογές της πρωτοβάθμιας τοπικής αυτοδιοίκησης, ενόψει του άρθρου 4 παρ. 4 Σ., το οποίο επιφυλάσσει σε Έλληνες πολίτες το δικαίωμα πρόσβασης στις δημόσιες λειτουργίες, δηλαδή σε θέσεις που συνεπάγονται συμμετοχή στην άσκηση δημόσιας εξουσίας.

Η οδηγία 2005/36 δεν επιβάλλει την αναγνώριση οποιασδήποτε εκπαίδευσης σε ένα κράτος μέλος, αλλά μόνο της εκπαίδευσης που νομίμως παρέχεται στο κράτος αυτό. Η “σύμπραξη” ελληνικών κολλεγίων και ξένων πανεπιστημίων δεν συνιστά νόμιμη πράξη ή νόμιμο επιχειρηματικό σκοπό.