Η μελέτη προσπαθεί να αναδείξει μια σχετικά άγνωστη πλευρά του μεγάλου έλληνα νομικού Κ.Τριανταφυλλόπουλου, που είναι η πολιτική του δράση. Μετά από έρευνα σε εφημερίδες της εποχής και σε ειδικές μελέτες για την ιστορία κυρίως του πρώτου μισού του 20ου αιώνα, παρακολουθούμε την ζωή του Τριανταφυλλόπουλου σε αντιστοιχία με τα μεγάλα γεγονότα της περιόδου στα οποία συμμετείχε. Επίσης παρουσιάζεται και η συμβολή του σε σημαίνουσες δίκες της ίδιας περιόδου καθώς και ο τρόπος που εμπλεκόταν στα γεγονότα μέσα από τα άρθρα του και τα αυτοβιογραφικά του κείμενα.

Στις 17 και 18 Αυγούστου 2012 έλαβε στην Ύδρα χώρα η σύλληψη μιας Υδραίας επιχειρηματία της εστίασης λόγω μη έκδοσης αποδείξεων, η έκρηξη οργής και βίας των Υδραίων και η επαναφορά της τάξης με επέμβαση ισχυρής αστυνομικής δύναμης. Το γεγονός στηλίτευσε και περιέγραψε ο κ. Θεόδωρος Δρίτσας, βουλευτής της Αριστεράς, μέλος της κοινοβουλευτικής ομάδας της αξιωματικής αντιπολίτευσης, εκλεγόμενος στην εκλογική περιφέρεια όπου ανήκει η Ύδρα.Ο συγγραφέας σχολιάζει τα γεγονότα αυτά και τα συνδέει, ως ανάλογα στη βαθύτερη ουσία τους, με την ανατίναξη από τον Μιαούλη δύο ναυαρχίδων του ελληνικού στόλου το 1831, καθώς αμφότερα φανερώνουν μια αξιοθρήνητα οπισθοδρομική ροπή, η οποία ενίοτε ενδύεται το φόρεμα της προόδου.

Ο δικομματισμός της μεταπολίτευσης πέτυχε να διατηρήσει ένα επίπεδο πολιτικής και κοινωνικής σταθερότητας για σχεδόν τρεις δεκαετίες. Τα πρώτα σημάδια της εξασθένισής του φάνηκαν ήδη από τις βουλευτικές εκλογές του 2007, αλλά η κατάρρευσή του έλαβε χώρα κάτω από το βάρος της οικονομικής κρίσης. Η τελευταία ήταν ο καταλύτης για τη μετατροπή της κρίσης αντιπροσώπευσης σε κρίση νομιμοποίησης του πολιτικού συστήματος. Η δεύτερη υποσκάπτει το σύνολο των προσώπων και των θεσμών που σχετίζονται με το πολιτικό σύστημα, όλες τις πολιτικές, οικονομικές και πνευματικές ελίτ και εξωτερικεύεται με ψυχολογία όχλου, μηδενιστική φιλοσοφία και βίαιη συμπεριφορά.Οι επιλογές που έχουμε τώρα είναι δύο: είτε να ακολουθήσουμε την οδό μιας ιδεολογικής πόλωσης που σε αυτή τη φάση μπορεί να οδηγήσει τη χώρα σε περιπέτειες είτε να αναζητήσουμε τις μεθόδους για συναινετικές λύσεις με υποχωρήσεις από όλους. Αν επιθυμούμε το δεύτερο, η συζήτηση για τον εκλογικό νόμο πρέπει να ανοίξει σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Επίσης, πρέπει να προχωρήσουμε σε άμεσες αλλαγές τόσο θεσμικού χαρακτήρα όσο και νοοτροπίας, να οικοδομήσουμε, εκ νέου, ένα θεσμικό συνεργατικό πλαίσιο, ένα πλαίσιο συναίνεσης μεταξύ των βασικών πολιτικών παικτών (κομμάτων και ομάδων πίεσης), αυτών τουλάχιστον που δηλώνουν πως ενδιαφέρονται για την επιβίωση και την ανάπτυξη της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας στη χώρα.

Ο συγγραφέας της γνωμοδότησης απαντά στο ερώτημα από ποιο υποσύνολο των μελών του Συμβουλίου Διοίκησης των ΑΕΙ (εσωτερικά-εξωτερικά) θα πρέπει να επιλεγεί ο Πρόεδρός του. Στηριζόμενος σε λογική, συστηματική και σύμφωνη με το Σύνταγμα ερμηνεία του ά. 8 § 5 β του ν. 4009/2011, όπως αυτή τροποποιήθηκε από το ά. 2 § 5 του ν. 4076/2012, καταλήγει ότι ο Πρόεδρος του Συμβουλίου θα πρέπει να αναζητηθεί μεταξύ των εκλεγμένων εσωτερικών μελών του. Η τυχόν εκλογή του Προέδρου από εξωτερικό μέλος, χωρίς τη συμμετοχή των υπολοίπων εξωτερικών μελών (που ακόμα δεν έχουν εκλεγεί), θα ήταν λογικά αδιανόητη, αφού θα παραβίαζε κάθε κανόνα συγκρότησης οργάνου της δημόσιας διοίκησης και ενδεχομένως αντίθετη προς το άρθρο 16 § 5 εδ. α΄ του Συντάγματος, με το οποίο κατοχυρώνεται η αυτοδιοίκηση των ΑΕΙ. Συμπερασματικά: υποψήφιοι για την κατάληψη της θέσης του Προέδρου μπορούν να είναι μόνον καθηγητές του Ιδρύματος, από τον κλειστό κύκλο των εκλεγέντων εσωτερικών μελών.

Η ταύτιση της πολιτικής αντιπροσώπευσης με τη δημοκρατία δεν είναι αυτονόητο, ίσως μάλιστα ούτε καν ρεαλιστική. Ιδεοτυπικά η πολιτική αντιπροσώπευση θα μπορούσε να νοηθεί κατά δύο διαμετρικά αντίθετους μεταξύ τους τρόπους, δηλ. με φορά είτε από την κοινωνία προς την (πολιτική) εξουσία είτε αντίστροφα, με φορά από την εξουσία προς την κοινωνία. Σήμερα η δεύτερη μορφή της, κυρίαρχη για αρκετούς αιώνες, αναδύεται και πάλι στην επιφάνεια, καθώς, υπό την πίεση των παγκοσμιοποιημένων αγορών, η τάξη των πολιτικών φαίνεται να αντιπροσωπεύει μάλλον τους διεθνείς πιστωτές έναντι των –θεωρητικά μόνο κυρίαρχων- λαών. Η ανανέωση της πολιτικής αντιπροσώπευσης θα μπορούσε να επέλθει, έστω μερικώς, με την περιστολή της επαγγελματοποίησης της πολιτικής τάξης και την αντιμετώπιση της αυτονόμησής της από την κοινωνία. Αυτό θα μπορούσε να γίνει π.χ. με τους ακόλουθους τρόπους: α) μερική υποκατάσταση της κλήρωσης στη θέση της εκλογής και θεσμοθέτηση ενός επιπρόσθετου νομοθετικού σώματος με τρόπο που να εξασφαλίζει την αναλογική αντιπροσώπευση όλων των κοινωνικών τάξεων και μερίδων. β) καθιέρωση ενός ανώτατου ορίου συνολικής βουλευτικής θητείας, γ) σύντμηση των διαστημάτων μεταξύ των εκλογικών αναμετρήσεων, έτσι ώστε να συντμηθούν και τα χρονικά περιθώρια εφαρμογής κυβερνητικών πολιτικών οι οποίες έρχονται τυχόν σε αντίθεση με τη λαϊκή εντολή και δ) ίσως στάθμιση της ψήφου με κριτήριο τα ανήλικα τέκνα.

(Αναδημοσίευση από το περιοδικό «Το Σύνταγμα»)Μια τεράστια σειρά αξιώσεων για αποκατάσταση των αδικιών του παρελθόντος έχουν εμφανιστεί σε εθνικό και διεθνές επίπεδο στο μεταπολεμικό κόσμο. Παρά την ευρεία συζήτηση που λαμβάνει χώρα σχετικά με τα θεμέλια, την ουσία και τη λειτουργία αυτών των μορφών αποκατάστασης έχει ελάχιστα διερευνηθεί το ζήτημα του ποια μπορεί να είναι η σημασία της ιδέας αυτής για την διαδικασία αναγνώρισης δικαιωμάτων ομαδικής διαφορετικότητας. Όπως είναι γνωστό, τα δικαιώματα αυτά στοχεύουν στο να εξασφαλίσουν ίσους όρους πρόσβασης στην οικονομική και δημόσια ζωή, καθώς και προϋποθέσεις αναπαραγωγής της ιδιαίτερης πολιτιστικής ταυτότητας ευπαθών κοινωνικών ομάδων. Η δικαιολόγηση των δικαιωμάτων εξάγεται συνήθως στη θεωρία από το δόγμα της αυτονομίας ή από την εγγενή αξία της συλλογικής διαφορετικότητας στις πλουραλιστικές κοινωνίες. Η αναγωγή στην ιδέα της αποκατάστασης δεν επιχειρεί σε καμιά περίπτωση να υποκαταστήσει τέτοιου είδους φιλοσοφικές θεμελιώσεις. Στο κείμενο που θα ακολουθήσει, θα διατυπωθεί η άποψη ότι το επιχείρημα της αποκατάστασης μπορεί να επιστηρίξει πολιτικά τις αξιώσεις για δικαιώματα, των οποίων, σε ορισμένες περιπτώσεις, αποτελεί ένα τόσο κρίσιμο λειτουργικό συμπλήρωμα, ώστε η συνταγματική πολιτική αναγνώρισής τους να πρέπει οπωσδήποτε να ανατρέχει σε μια δημόσια κριτική αξιολόγηση του παρελθόντος.

Η παρούσα εργασία αναμετράται με το περίπλοκο ζήτημα της προστασίας του δικαιώματος στην προσωπικότητα στα πλαίσια της μάχης κατά της τρομοκρατίας υπό το πρίσμα του γερμανικού δικαίου και πρακτικής και με οδηγό τις αποφάσεις του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου. Η φράση του D.Roosvelt κατά την ανάληψη των καθηκόντων του: « (…)Το μόνο πράγμα που πραγματικά πρέπει να φοβόμαστε , είναι ο ίδιος ο φόβος- ο ανώνυμος, αλόγιστος, αδικαιολόγητος τρόμος (…)» διατρέχει ως ιδέα ολόκληρη την εργασία. Η θεματική αναπτύσσεται υπό το πλέγμα της σκέψης ότι είναι πολύ πιθανή η πολιτική εκμετάλλευση του φόβου του τρομοκρατικού χτυπήματος με στόχο τον περιορισμό των ατομικών δικαιωμάτων.Εισαγωγικά επιχειρείται μια εννοιολογική προσέγγιση του δικαιώματος στην προσωπικότητα, ενώ στη συνέχει αναζητείται ο ορισμός του φαινομένου της τρομοκρατίας. Το δεύτερο κεφάλαιο παρακολουθεί τα πρώτα τρομοκρατικά κρούσματα στη Γερμανία μέσω της δράσης της Φράξιας Κόκκινος Στρατός –RAF, αλλιώς γνωστής ως ομάδα Μπάαντερ- Μάινχοφ. Επίκεντρο του κεφαλαίου αυτού αποτελεί η συνταγματική ανάλυση εν όψει του δικαιώματος στην προσωπικότητα της πρώτης αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας που παρήχθη κατά της RAF, με έμφαση στο νόμο για την απαγόρευση της επικοινωνίας („Kontaktsperregesetz“).Το κυρίως μέρος της εργασίας, αφιερώνεται στην αντιτρομοκρατική νομοθεσία που ακολούθησε το τρομοκρατικό χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους. Επιλέγονται τρία από τα χαρακτηριστικότερα γερμανικά αντιτρομοκρατικά μέτρα, που αξιολογούνται συνταγματικά από τη σκοπιά του δικαιώματος στην προσωπικότητα, με γνώμονα τις αντίστοιχες αποφάσεις του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας.Στο τελευταίο κεφάλαιο αντί επιλόγου συνοψίζονται τα συμπεράσματα που προέκυψαν από την προηγηθείσα ανάλυση. Ακολουθεί μία προσπάθεια γενίκευσης και επιβεβαίωσης των συμπερασμάτων αυτών στο επίπεδο της τεταμένης σχέσης ασφάλειας και ελευθερίας από συνταγματική και κρατικοθεωρητική άποψη. Η συγγραφέας ανάγεται στο αφηρημένο επίπεδο του διπόλου ασφάλειας και ελευθερίας, αναζητώντας τη χρυσή τομή ανάμεσά τους, εκτιμώντας ότι τα συμπεράσματα αυτής της ευρύτερης θεώρησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη συνταγματική αξιολόγηση κάθε μεμονωμένου αντιτρομοκρατικού μέτρου. Το διακύβευμα κατά τη συγγραφέα βρίσκεται στο να αντιμετωπιστεί η ανασφάλεια προκαλεί η τρομοκρατία όχι μέσω μιας συμβολικής, επιδερμικής και στείρα περιοριστικής νομοθεσίας, αλλά να επιχειρηθούν οι αναγκαίοι μόνο περιορισμοί του δικαιώματος στην προσωπικότητα μέσω μιας ουσιαστικής, αποτελεσματικής αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας ευαίσθητης στις ατομικές ελευθερίες.

(Προδημοσίευση από το περιοδικό Δικαιώματα του Ανθρώπου) Εντός μίας εξαιρετικά πολύμορφης και πολυπληθούς πολιτείας, της ινδικής, η ισότητα μπορεί, υπό όρους αλλά μόνον μέχρις ενός ορισμένου, αξιοζήλευτου παρόλα αυτά, σημείου, να αποτελέσει συμβολική κορωνίδα αλλά και τεχνολογία ενσωμάτωσης (μέσω της πολιτικής συμμετοχής) διαφόρων ιστορικών μειονοτικών κοινοτήτων στον διάλογο της χώρας, και στο κτίσιμο ενός νέου Δήμου, εναρμονίζοντας την διαδικαστική και την αναδιανεμητική ισότητα με την ελευθερία συμμετοχής, που απορρέει από την σύλληψη της ελευθερίας ως μη-κυριαρχίας, κατά τον ορισμό του Πολιτικού Συνταγματισμού, εναντίον διαφόρων μορφών αυθαίρετης εξουσίας, δημόσιας και ιδιωτικής.

Με την απόφαση 668/2012, το Συμβούλιο της Επικρατείας επέλεξε την κοπή του γόρδιου δεσμού του ευρύτερου ζητήματος (της συνταγματικότητας του Μνημονίου) σε βάρος της ενδελεχούς διερεύνησης των επιμέρους ζητημάτων. Προέκρινε ως πυξίδα έναν, υπό νομική έννοια, κοινό νου, προσανατολισμένο στις ευρύτερες εκ του Μνημονίου, ή της ενδεχόμενης ακύρωσης του Μνημονίου, συνέπειες για την οικονομική, κοινωνική, πολιτική ζωή της χώρας αλλά και για τον ιδιωτικό βίο καθενός από τους πολίτες της. Διαβάζοντας την απόφαση, ο νομικός έχει την αίσθηση ότι γίνεται προσπάθεια απλοποίησης και όχι εμβάθυνσης, γενικών απαντήσεων στα τιθέμενα ζητήματα και όχι εξάντλησης του πυρήνα τους, δημιουργίας κλίματος ασφάλειας και όχι «μαθήματος» διοικητικού και συνταγματικού δικαίου, «απόκρουσης» μάλλον παρά αντιμετώπισης του «φαινομένου Μνημόνιο». Οι νομικές αποφάνσεις έχουν σαφήνεια αλλά όχι μεγάλη αναλυτικότητα, έτσι ώστε τελικά να μοιάζουν πιο απλές και μονοσήμαντες από όσο θα ανέμενε κανείς λόγω του θέματος να είναι.

Το κρισιμότερο διακύβευμα των κοινωνικοοικονομικών ανατροπών που συντελούνται γύρω μας είναι η κρίση της πολιτικής αυτονομίας του σύγχρονου εθνικού κράτους, δηλαδή του στοιχείου εκείνου που κατ’εξοχήν συνδέθηκε με την σταδιακή δημοκρατική ολοκλήρωσή του. Κατά συνέπεια, το συνταγματικό κράτος διέρχεται εδώ και πολλά χρόνια μια βαθιά κρίση, δομικού χαρακτήρα, η οποία αφ’ενός μεν συνέβαλε στην πρόσφατη κατάρρευση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος αφ’ετέρου δε επιδεινώθηκε ραγδαία από αυτήν. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν το συνταγματικό κράτος που διαμορφώθηκε τους δύο προηγούμενους αιώνες μπορεί να αντέξει στην σημερινή συγκυρία του 21ου αιώνα. Στο πλαίσιο αυτό, εκείνο που προέχει, υποστηρίζει ο συγγραφέας, είναι η θεωρητική επεξεργασία ενός νέου συνταγματισμού, τόσο ως προς την φυσιογνωμία όσο και ως προς το περιεχόμενο, μια επεξεργασία που δεν θα σημαίνει ρήξη με τον παραδοσιακό συνταγματισμό, ούτε, πολύ περισσότερο, ανατροπή του, αλλά θα συνίσταται σε μια τομή μέσα στη συνέχεια και θα αναδεικνύει ένα νέο συνταγματισμό, που θα είναι ταυτόχρονα αμυντικός και επιθετικός. Ο συνταγματισμός αυτός θα είναι υπερεθνικός και δεν θα έρθει «καταλύσαι αλλά πληρώσαι» τον συνταγματισμό που διαπλάσθηκε στο πλαίσιο των εθνικών κρατών.Η μεγάλη πρόκληση του νέου συνταγματισμού είναι συνεπώς να συναρθρώσει, με συγκεκριμένες προτάσεις, το εθνικό με το υπερεθνικό και το εγγυητικό με το διεκδικητικό, προκειμένου να επιτύχει, υπό την δαμόκλειο σπάθη της σημερινής ζοφερής οικονομικής πραγματικότητας, ένα νέο μείγμα συνταγματικού πατριωτισμού και συνταγματικού κοσμοπολιτισμού.